• رهايي مفهوم اصلي برهه اي جانفرسا ازتاريخ مبارزات سياسي ايران پس از شكست مبارزات اصلاحي محمد مصدق و سركوب هاي بي رحمانه اواخر دهه چهل بود
مارسل پروست گفته است :« بهشت واقعي همان گذشته اي است كه از دست داده ايم ». آن چه پروست برآن تأكيد دارد نوستالژي گذشته است درحالي كه بهشت ورستگاري ازديرباز پنداشتي آرمانشهري ازآينده آزاد ورها ورستگاري به معناي رستاخيز ورهايي همه انسانها بوده است . «رهايي » مفهوم اصلي برهه اي (جانفرسا) ازتاريخ مبارزات سياسي ايران پس از شكست مبارزات اصلاحي محمد مصدق وسركوب هاي بي رحمانه اواخر دهه چهل واوايل دهه پنجاه است . درواقع رهايي از قيد نابرابري ها، سكوت ها و ستم ها برحول اين مفهوم اصلي ، سامان يافته است . انديشه «رهايي بخشي » درايران به طور كلي مبتني برمجموعه اي از تصورات اخلاقي وزيباشناختي شكل گرفت و ازاين رو طبقه بنيادين ، ديگر به عنوان نيروي تاريخي رهايي بخش مفهومي ناكارآمد به شمار مي رفت . نيروي رهايي بخش نيز از درون گروه هايي پديد مي آمد كه رابطه اندام وار با نظم و وضع موجود نداشتند، به تعبيري آنان بدعت گذار بودند و اعتقاد داشتند آگاهي بخشي از طريق عمل انقلابي پديد خواهد آمد، درمقابل متوليان انديشه هاي رسمي و به عبارتي «انقلابيون محافظه كار» تبليغ ازطريق عمل را ارتداد مي دانستند. درنزد اين نسل ، مفهوم «رهايي » درنقطه مقابل مفهوم بهبود نسبي واصلاح بخشي ازامورقرار مي گرفت . كتاب « يادهاي ماندگار» نوشته فريده كمالوند، شرح زندگي هوشنگ اعظمي است كه بخشي از همين دوران را بيان مي كند. فريده كمالوند كه خود درجريان مبارزات دركنار همسرش بوده طي سال هايي كه درزندان بسر برده شاهد تحولات سياسي طي اين سالها بوده است .
• پزشك آرمانخواه هوشنگ اعظمي ازفعالان اصلي جبهه ملي درجريان نهضت ملي شدن صنعت نفت بود كه پس از كودتاي ۲۸ مرداد بارها توسط دستگاه امنيتي وساواك دستگير شد. هنگامي كه وي پس ازپايان تحصيلات پزشكي به زادگاهش خرم آباد بازگشت ، ساواك اورا رها نكرد و حتي درسال ۱۳۴۹ دراوج فشارها، نيروهاي امنيتي رژيم مجدداً او را دستگير نمودند. مطب هوشنگ اعظمي كه خانه اي هزار متري بود، به محل داروودرمان رايگان فقرا، روستاييان و دهقاناني بدل شد كه قادر به برآورده كردن حداقل نيازهاي پزشكي و بهداشتي خود نبودند: حياط مطب حدود هزارمتر بود و بازهم كفاف آن همه جمعيت را نمي داد.دورتا دور آن حياط وسيع ، اتاق بود و بيماران جراحي شده ، درآن مي خوابيدند. مراجعان اغلب روستاييان بي بضاعت و تهيدست بودند و به همين سبب حتي توانايي تهيه دارو و خوراك بيمارانشان رانداشتند؛ دارو خانه اي درنزديك مطب دكتر قرارداشت كه طرف حساب هوشنگ بود و اكثر نسخه ها ، با اين جمله : « داروخانه نسخه به حساب من پيچيده شود» به آنجا برده مي شد. نه تنها پول ويزيت دريافت نمي كرد كه داروها را به حساب خودش تهيه مي كرد. «درزمستانها اگربيماراني ازنقاط دوردست مثل نورآباد مي آمدند وفقير وتهيدست بودند آنها را به مهمانخانه «فرهمند» كه از آشنايان دكتر [هوشنگ ] بود مي فرستاد و حتي گاهي يك هفته بيماران درآن مهمانخانه مي ماندند وهزينه جا و غذايشان را به اضافه دارو، هوشنگ به حساب خودش مي پرداخت و موقع بازگشت به روستا برايشان لباس گرم هم مي خريد و روانه شان مي كرد. درحياط مطب ، اغلب در بهارو تابستان كه هوا گرم تر بود، بيماران جراحي نشده كنار جويبار و حوض زير درخت كهنسال گردو جمع مي شدند و غذا مي خوردند و استراحت مي كردند. مريض ها ازطبقات واقشار مختلف بودند. مريضي نان خالي مي خورد ومريضي ديگر كباب ودكتر هوشنگ درچنين مواقعي فوراً به شاگرد مطب پول مي داد كه كباب بخرد و به بيماراني كه نان خالي مي خوردند، بدهد».
• آغاز عمليات نيمه شب ۱۸ خرداد سال ۵۳ نه (۹) چريك ازگردنه «تيل كش » حركت كردند. دكتر هوشنگ اعظمي به همراه فريده كمالوند همسرش ، محمود خرم آبادي ، سيامك اسدي و ... قدم درراه بي بازگشتي گذاشتند: « هوشنگ آرام آرام شعر كردي » شيرين شرينه ، عزيزم ، شيرين شماهه ...» را زمزمه مي كرد. وقتي احساس عميق و پرشور هوشنگ را نسبت به بچه ها (بخصوص شيرين ) ديدم با خود گفتم كه آدمي با اين شخصيت قوي و صلابت و شجاعت چقدر با عاطفه است ودرعين حال چقدر به هدفش ايمان دارد و همه جنبه هاي دوست داشتني زندگيش را فدا مي كند. « آمدن محمود خرم آبادي ، چريكي كه ازمحاصره ساواك درتهران گريخته بود و ارتباطش قطع شده بود به لرستان ، دكتر را مجبور كرد كه برنامه عمليات را به جلو بياندازد چرا كه با خبر حضور يك فراري درلرستان وطرح موضوع ازطرف ساواك ، نگهداري ومخفي كردن محمود به معضل بزرگي تبديل شد. به همين جهت رفتن به كوه كه قراربود دوسال بعد اجرا شود، مي بايست درهمان روزها عملي مي شد زيرا هيچ بعيد نبود كه دكتر وبقيه دستگير شوند». «تدارك سلاح وآذوقه گروه درهمان روز آغاز شد و با سرعت ادامه داشت . برادران دكتر، ميان شهرو روستا درحال جمع آوري سلاح وانتقال آنها به مسيرهاي گروه دركوه بودند».
|
|
|
• ملاقات با شكنجه گران
«دكتر عضدي شروع كرد به اطلاعات دادن كه همسرت راگرفته ايم و آش و لاشش كرده ايم و همه چيز را درمورد توگفته . تو به همراه گروه كوه مدت هيجده روز دركوه بوده اي ، اسلحه داشتي ودرخلع سلاح سه پاسگاه شركت داشته اي و ... [يعني ]تمام برنامه هايي كه قراربود ازطرف مدتي كه دركوه بوديم واجرا كنيم و هيچ كدام صورت نگرفته بود». فريده كمالوند مي افزايد: « صداي تعدادي هلي كوپتر دايم به گوش مي رسيد و فضاي شهر بروجرد را پركرده بود آنها در تعقيب هوشنگ اعظمي بودند كه ازحلقه محاصره يشان گريخته بود و مرتب گروه هاي چريكي مزدور را نيز به كوه ها روانه مي كردند تا شايد ردي از او بدست آورند». «شروع كردند به زدن برسرو پشت و پاهايم وهمان طور كه نشسته بودم كابل بربدنم مي كوفتند و من تا حد توانم مچاله شده بودم كه به چشم و صورتم نخورد». «بازجويي ها شروع شد و واقعاً همان قتلگاهي كه مي گويند آنجا بود. پشت سرهم يكي يكي ما را مي بردند و صداي ضجه و فرياد، گوش فلك را كر مي كرد و هركس آرزو مي كرد كاش به جاي شنيدن صداي ناله عزيزانش خودش شكنجه مي شد ديگر شب و نيم شب و صبح براي بازجويي معنا نداشت ». «بازجو عمداً مر ا از قسمتي ازراهرو برد كه درآنجا چشمم به كسي افتاد كه به شيوه جنگجويان و يتنام كه درفيلم ها وعكس ها ديده بودم نشسته بود و دست ها و چشم هايش بسته بودند و پاهايش به شدت مجروح و خونين بود وهيچ گونه باند پيچي نداشت . دلم ريخت واحساس كردم براي لحظاتي قلبم ايستاده است .او را شناختم ؛ او برادرم بود».
• آخرين ديدار هدف گروه ، عمليات مسلحانه وحركت به سمت عراق بود، اما فرار يكي از رابطان باعث شد براي جلوگيري از لورفتن عمليات ، به سمت داخل و شمال كشور گروه پيشروي كنند. « محمود خرم آبادي سه روزقبل براي ارتباط باگروه شهري ازماجدا شده بود.در«آبكت » منتظرمان بود؛ محمود را سواركرديم و به طرف بروجرد به راه افتاديم وازجاده اي رفتيم كه به باغي درنزديكي بروجرد مي رسيد به نام باغ غروي ، كه متعلق به آيت الله غروي ، پدر بزرگ مجتبي واحمد خرم آبادي بود. مجتبي دردرگيري با ساواك كشته شد واحمد بعدها اعدام گرديد. عزت غروي مادراحمد ومجتبي هم درسال هاي قبل ازانقلاب دردرگيري مسلحانه كشته شد. آن باغ بيشتر محلي براي پناه گرفتن افراد تحت تعقيب سازمان امنيت شاه درآن سالها بود». «ماشين روشن بود وهمه منتظر بودند اما من انگار پاهايم خشك شده باشد ياراي حركت نداشتم . هوشنگ لحظاتي درسكوت نگاهم كرد ومثل كسي كه به خودش نهيب بزند چشمانش را به زمين دوخت ودستم را فشرد وبدون گفتن حتي يك كلمه رفت ودرتاريكي باغ محو شد». «چوپانان روستايي كه وضع را غير عادي مي بينند به سرعت ازكوه عبور مي كنند. وخود را به مخفي گاه دكتر مي رسانند. روستاييان درمحل درپوشش گله هاي گوسفند شان كه دركوه وصحرا پراكنده اند به شكل حيرت آوري دكتر هوشنگ اعظمي ، محمود خرم آبادي وسيامك اسديان را از حلقه محاصره ساواك ، نيروهاي پياده وياسواربرهلي كوپترونيروهاي مزدور غيربومي كه درتمام كوه ها وسرچشمه هاي آب كمين كرده بودند نجات مي دهند». اماسرنوشت هوشنگ اعظمي چونان نسلي كه دردهه پنجاه اسطوره «رهايي » برگزيده بودند، رقم خورد. «پس از انقلاب و آزادي اززندان منتظر بازگشت هوشنگ بودم ، تا اين كه درسال ۵۸ درروزنامه ها اسامي تعدادي ازكشته شدگان دردرگيري باساواك اعلام شد كه نام دكتر هوشنگ اعظمي هم درميان آنهابود...».نبرد باديكتاتوري شاه ، پروژه اي تاسيسي نبود بلكه برنامه اي سلبي بود كه اعتراض به مدرنيزاسيون ناقص رادربر مي گرفت . صرفنظر از فقرانديشه سياسي درآن سالها و پيچيدگي ها جامعه ايران ، نمي توان جانفشاني نسلي را براي « رهايي » مردم ميهن شان ناديده گرفت . فرهاد رحيم خاني
