|
صدام ، افول ديكتاتور
• قراراست درماه مي (ارديبهشت ماه ) كنفرانسي با شركت گروه هاي مخالف عراق احتمالاً دربن و مشابه با اجلاس افغانستان تشكيل شود
|
|
|
صدام حسين ، رهبر دودهه گذشته عراق ، علي رغم تحريمهاي سازمان ملل معتقد است مردم كشورش را به سمت مرحله درخشاني پيش مي برد. اما يك ديپلمات تبعيدي عراق درمورد نحوه حكومت صدام مي گويد: صدام ديكتاتوري است كه حاضر است كشورش را قرباني كند تا خود همچنان برمسند قدرت باقي بماند . صدام حسين در۲۸ آوريل ۱۹۳۷ درنزديكي شهر تكريت ودرمنطقه سني نشين عراق متولد شد. درنوجواني جذب فضاي ضد انگليسي و ضد غربي حاكم برعراق گشت مدتي دردانشگاه نظامي بغداد تحصيل كرد اما نمرات بد، مانع از ادامه تحصيل او شد.
• كودتاگرحرفه اي
صدام حسين درسال ۱۹۵۶ دريك كودتاي ناموفق جهت سرنگوني فيصل شركت جست و درست يك سال بعد به حزب بعث پيوست . اندكي پس از اين تاريخ ، عبدالكريم قاسم ، كارصدام وگروهش را البته با يك گروه غير بعثي كامل كرد وموفق به ترور شاه گرديد. اگر چه صدام درسال ۱۹۵۹ درترور ژنرال عبدالكريم قاسم ، نخست وزير وقت نيز ناموفق بود، اما حضوروي دراين عمليات باعث شد تا بعدها به رهبري حزب بعث بغداد دست پيدا نمايد. دراين ترور ناموفق يكي از محافظان عبدالكريم توانست تيري به پاي صدام شليك واو را مجروح كند. چهارسال آينده را صدام دركشورهاي سوريه و مصر درفرار و گريز بود ودقيقاً سال ۱۹۶۱ بود كه دردانشكده حقوق قاهره پذيرفته شد، اما اين بار نيز تحصيلات خود را ناتمام رها كرد. هنگامي كه افرادي ازحزب بعث درسال ۱۹۶۳ موفق به ترور عبدالكريم قاسم شدند وتصاويري از جنازه عبدالكريم قاسم از تلويزيون عراق پخش شد،صدام مجدداً به عراق بازگشت تا بتواند درفضاي جديد عراق فعاليت خودرا آغاز نمايد. يك سال بعد و با تجزيه حزب بعث ، عده اي از فرماندهان راستگرا صدام را به زندان انداختند. زندان فرصت بسيار خوبي براي صدام حسين شد و اين يكي از نقاط عطف زندگي او به شمار مي رود. وي درآن دوران توانست افزون براتمام تحصيلات دررشته حقوق ، درحالي كه همچنان درزندان به سر مي برد، به عنوان معاون دبيركل حزب بعث دست يابد. درشانزدهم جولاي ۱۹۷۹ حسن البكر استعفا داد وعلت اين استعفا، بيماري ذكر شد، اما به تاييد اكثر كارشناسان مسايل عراق ، علت اصلي استعفاي حسن البكر درگيريها وكشتاردروني حزب بعث ، به دست صدام بود. حسن البكر به عنوان يكي از قربانيان سياسي اين ماجرا مجبور شد جاي خود را به صدام واگذار نمايد. ازجمله حوادث بعدي كه قطعاً درتاريخ عراق و منطقه تأثير گذاشته وصدام مستقيماً مسؤول آن بوده است ، حمله ارتش عراق به ايران درسال ،۱۹۸۰ حمله به كردهاي عراق حتي باگازهاي شيميايي وحمله به كويت درسال ۱۹۹۰ با هدف كنترل قيمت نفت و خليج فارس است .
• تروريسم دولتي
اوايل سال ۱۹۹۲ ميلادي براي اولين باراعلام شد عراق سلاحهاي كشتار جمعي دراختياردارد وفشارجامعه جهاني درخصوص حذف وانهدام سلاحهاي كشتار جمعي درعراق به تحريمهاي سازمان ملل منتهي شد. صدام كه داراي دكتراي افتخاري دررشته حقوق ازدانشگاه بغداد است ، ابتدا به بازرسان سازمان ملل متحد اجازه داد تادرصورت آتش بس وارد كشور شوند. مدتي بعد ، وي بازرسان سازمان ملل متحد را جاسوس خواند وآنها را از كشور بيرون كرد. پاسخ اين اتهام از جانب آمريكا وانگلستان ، چهار شبانه روز بمباران كامل عراق درسال ۱۹۸۸ بود. چند سال پيش نيز يك مصاحبه گراروپايي پرسيد: آيا مسؤولان عراق ممكن است درشرايطي خاص ، مخالفان خودرا شكنجه كرده و يا حتي آنها را به قتل رسانده باشند؟ آيا اين موضوع حقيقت دارد؟ صدام حسين درهمان زمان بدون آنكه از اين پرسش تعجب كند ويا برافروخته شود، پاسخ داد: البته ، شما غيرازاين چه چيزي درموردكساني كه مخالف دولت هستند انتظار داريد؟».
• نفت دربرابرغذا
اگر چه درخصوص رفتار صدام گزارشات فراواني منتشر شده است ، اما شايد يكي از حجيم ترين آنها، گزارش وزارت امور خارجه آمريكا باشد. درمقدمه گزارش كه ازلحاظ حجم به يك كتاب بيشتر شباهت دارد، آمده است : «صدام درعراق همچنان اصرار به فشار به مردم ، تهديد منطقه وايجادمانع برسرراه كمك هاي انساندوستانه دارد و ما به مردم عراق كمك خواهيم كرد تا رژيمي سركارآيد كه درآرامش وصلح و مسالمت با همسايگانش ، زيست و حقوق شهروندان را رعايت كند». اين گزارش با تأييد براينكه تنها با گردن نهادن عراق به قطعنامه هاي سازمان ملل متحد و شوراي امنيت ، تحريمهاي اعمال شده از سوي جامعه جهاني حذف خواهند شد، مي افزايد:« اين تحريمها عليه مردم عراق نخواهد بود ودرست به همين علت غذا و دارو شامل اين تحريمها نمي شود». وزارت امور خارجه آمريكا معتقد است ، صدام ودولت وي حتي دربرنامه نفت به جاي غذا نيز مشكلاتي را ايجاد كرده اند و مانع از اجراي اين طرح جهت كمك به مردم آواره عراق مي شوند. فروش اجناس ارسالي به عراق دربازارها ي خليج فارس ، اعلام عدم كفايت فروش نفت و پايين بودن نرخ فروش نفت عراق ، علي رغم فروش ۶ ميليارد دلاري درسال ۱۹۹۹ ومسايلي از اين قبيل ، ازنظر آمريكا، نشان از عدم همكاري عراق دركمك به مردم آواره عراق دارد. همچنين يونيسف درگزارشي با عنوان بهداشت كودكان درآگوست ۱۹۹۹صدام را به علت عدم همكاري با برنامه نفت درازاي غذا، مسؤول بيماريها ومرگ هاي آن سال دانست . كارشناسان اروپايي مسايل عراق با ابراز شگفتي ازعدم همكاري صدام با برنامه ذكر شده علت آن را نوعي فشار براي پايان بخشيدن به قطعنامه هاي سازمان ملل متحد از طريق قرباني كردن مردم عراق مي دانند. درحالي كه بنا به برخي گزارشها قفسه هاي بيمارستانها خالي از دارواست وكمكهاي ارسالي براي زنان باردار و تغذيه نوزادان ازطريق تجارت سياه صدام به بازارهاي جنوبي خليج فارس ارسال مي شوند، گزارش وزارت امورخارجه آمريكا هدف ديگري را براي عدم همكاري صدام ذكر مي كند. آنها معتقدند، صدام جهت ثروت اندونزي و افزايش سرمايه و ساختن كاخ هاي عظيم ، با گرانقيمت ترين سنگهاي اروپايي دست به اين كارها مي زند. اين گزارش ذكر مي كند از سال ۱۹۹۱ تاكنون صدام و دولت وي برنامه بدون وقفه ساخت و سازكاخها را ادامه مي دهند وصدام ميلياردها دلار صرف ايجاد درياچه هاي مصنوعي ، باغهاي بسيار وسيع وتجهيزات گرانقيمت كاخهاي خودو اطرافيانش كرده است . ازجمله نكات قابل توجه اين كاخها مي توان به تجهيزات بسيار پيشرفته امنيتي جهت محافظت ، سيستمهاي آبياري مدرن درختان حتي درمناطق كم آب و آبشارهاي باشكوه ، اشاره كرد. گزارش يادشده با تأكيد به اين نكته كه اطلاعات مذكور، ازافرادي كه اين كاخها را ازنزديك ديده اند به دست آمده است ، اضافه مي نمايد: «به سازندگان ومهندسان اين ساختمانها هشدارداده شده است تا هيچ صحبتي درخصوص اين كاخها، آكواريومها و فضاي نگهداري آهوان ومسايل ديگر آن حتي با اعضا، خانواده خود ننمايد». دراين زمينه حتي گزارشاتي نيز درخصوص اعدام دو تن از مهندسين كاخهاي رياست جمهوري عراق به نامهاي الهلال والوفا به دست آمده است .منابعي كه اين گونه گزارشهاي منفي را عليه صدام تهيه مي كنند، عمدتاً غربي و كاملاً درضديت با رژيم عراق هستند آنها درادامه اخبار منفي خود، مي نويسند:«بخشي ازاين ثروتها توسط كمكهاي ارسالي ازجانب سازمانهاي بين المللي و بخش ديگر توسط قاچاق نفت پالايشگاه بصره تأمين مي شود».
• مخالفان داخلي
بسياري از گروه هاي مخالف صدام ، درجريان مخالفتهاي خود با دولت كنوني عراق حتي دست به دامن لندن وواشنگتن نيز شده اند. ازجمله اقدامات صورت پذيرفته دراين زمينه را احمد چلبي ، رييس گروه كنگره ملي عراق ، درزمانهاي بمبارانهاي سنگين آمريكا و انگلستان انجام داده است . گروه هاي مخالف دولت عراق ، به آمريكا وانگلستان اعلام كردند درصورت حمايت كامل ازجانب آن دوكشور، آماده ايجاد موج مخالفتهاي جديدي درعراق هستند وتوانايي برانگيختن خشم عمومي دربرابر صدام حسين وايجاددولتي ديگر دربخش هاي جنوبي عراق را دارند. به نوشته نشريه گاردين «اين طرح مورد حمايت برخي از اعضا، كنگره ووزارت امورخارجه آمريكا ومقامات سيا و پنتاگون قرارگرفت ، اما عده اي ديگر دردرون دولت ايالات متحده با اين نظر موافق نبودند و نظريه ايجاد يك كودتاي نظامي را در داخل ارتش عراق ارايه دادند. برايان ويتاكر، نويسنده نشريه گاردين درگزارشي ديگر به تاريخ سيزدهم مارس ۲۰۰۲ با اعلام ارتباط مخفي ايالات متحده با جناحهاي مخالف عراق درخصوص يافتن جانشيني براي صدام اظهار مي دارد: قراراست درماه مي كنفرانسي با شركت گروه هاي مخالف عراق احتمالاً دربن و مشابه با اجلاس افغانستان تشكيل شود. از آنجايي كه درماه مي ، سازمان ملل متحد بررسي تحريمهايي شش ماهه عليه عراق را بررسي مي نمايد، اين اجلاس مي تواند فشار بربغداد را افزايش دهد. ازطرف ديگر لندن نيز به طور مدام با چهار گروه مخالف عراق كه گروه چهار ناميده مي شود، ارتباط داشته ودرهفته هاي اخير اين ارتباطات تقريباً روزانه شده است . انگلستان درتلاش است تا گروه هاي كوچكتر كه بعضي از آنها تنها ۲۰ تا ۵۰ نفر عضو دارند را گردهم آورد و متحد سازد. هدف انگلستان درزدن ساز مخالف با صدام ، ايجاد چتري جديد و پيوستن به گروه هايي كه ايالات متحده ازآنها حمايت مي كند، نيست ، بلكه انگلستان نيز مي خواهد با مخالفان صدام حسين مرتبط باشد. گزارشگرگاردين درنهايت مدعي است كه كشورهاي همسايه عراق نيز درتلاشند كه تا قبل از برگزاري اين اجلاس كه احتمالاً موضوع آن آينده عراق بعد از صدام حسين است ، تأثيراتي داشته باشند. خبرگزاري بي بي سي نيز درگزارشي به قلم فيونا سيمون ، كارشناس خاورميانه ، اعتماد آمريكا به كردهاي شمالي را بيشترازگروه هاي مخالف درمناطق ديگر مي داند. شايد منظور فيونا سيمون ازبيان كردهاي شمالي ، تصوير سازي از نيروهاي ايتلاف شمال در افغانستان باشد، اما حمايت آمريكا از گروه هاي شمالي با مخالفت تركيه مواجه مي شود. سيمون با اشاره به رقم ۱۲ ميليون كرد درعراق ، علت مخالفت تركيه را نگراني از به قدرت رسيدن كردها درعراق مي داند. ازسوي ديگر رهبران دو حزب عمده كردهاي عراق ، يعني حزب دمكراتيك كردستان و اتحاديه ميهني كردستان ، اعلام كرده اند درسرنگوني صدام حسين مشاركت نخواهند داشت ، مگر اينكه كاملاً مطمين شوند كه رييس جمهور بعدي كيست . ضمناً رهبر حزب دمكراتيك كردستان صريحاً اعلام داشت گروهش هرگز يك فرمانبردار زيردست ايالات متحده يا هرنيروي ديگر نخواهد بود. ليث كوبه ، تحليل گر مسايل عراق نيز مي گويد: آمريكا نگران شيعيان جنوب است كه ۶۵ درصد از جمعيت كل عراق راتشكيل مي دهند، برخي كارشناسان مسايل عراق همانند دكتر آلاني كه سرآمد ديگران است ، معتقدند ايالات متحده دراجراي طرح خود درعراق نبايد به افراد تبعيدي دل خوش كند، زيرا آنها پايگاه وشهرتي دركشور ندارند و حتي بي كفايتي خود را با عدم سازماندهي منسجم اثبات كرده اند. درعوض عده اي ديگر چون دكتر بوكه اظهار مي دارند ايالات متحده بايد به اين نكته كه مخالفان تبعيدي مي توانند مردم را عليه صدام بشورانند، توجه كند اهميت آنها را درنظر داشته باشد. به گفته تحليل گران مسايل عراق ، مشكل عمده گروه هاي داخلي مخالف صدام اين است كه نمي توانند مشتركاً فردي را پيدا كنند كه قادر به اداره كشورباشد.
• مشكل جانشين
عراق كشوري است محصور دراقوام ومذاهب مختلف . اگر چه هركدام از گروه ها واحزاب وحتي ايالات متحده افرادي را براي آينده سياسي عراق درذهن دارند، اما كردها درشمال مي خواهند اداره كشور را خود به دست گيرند؛ مسلمانان اهل سنت درمناطق مركزي عراق به علت نزديكي به بغداد، داعيه حكومت دارند وشيعيان عراق نيز كه درجنوب بسر مي برند درتلاشند تا ازدوگروه ديگر عقب نمانند. به هرحال علي رغم زمزمه هاي فراواني كه اين روزهادر زمينه سرنگوني دولت عراق به گوش مي رسد، صدام حسين همچنان برعراق حكمراني مي كند وعكسهاي وي با لباس نظامي يا لباس سنتي و يا درحالي كه درميان اعضا، خانواده اش كه مقامهاي مهم نظامي وسياسي را دراختيار دارند ايستاده است ، شهرهاي مهم عراق را پركرده اند. بعضي از اين تصاوير، صدام را درحال نوازش كودكان نشان مي دهد؛ آيا اين عكسها به «پدرخواندگي » صدام درعراق اشاره نمي كنند؟
|
