تكنولوژي اطلاعات در دنياي كنوني قادر است همه چيز را درنوردد. اگر تا نيم قرن پيش، انرژي و منابع مادي كانون توجه و رقابت كشورها و مستمسك سلطه جويي قدرتها بودند، پديده اطلاعات از آغاز قرن بيستم به عنوان بعدي جديد در كنار ماده و انرژي قرارگرفت با رشد خارق العاده سيستم هاي پردازشگر و ظهور ابزارهاي پيشرفته ارتباطي از چنان اهميتي برخوردار شد كه هر دو بعد مذكور را ملازم خويش ساخت و اكنون حيات ماده و انرژي در عرصه رقابتي و شتابان دنياي حاضر به اطلاعات بسته شده و اگر بگوييم اطلاعات به مثابه كيميايي است كه مي تواند كمتر از مس را به بالاتر از طلا مبدل سازد، اغراق نكرده ايم.
تنها وجه تمايز اطلاعات با ماده و انرژي در اين است كه منابع مادي يا انرژيك براي همه و در همه جا ارزش ثابت و معيني دارند ولي اصل معروف «ارزش اطلاعات براي مصرف كننده» ايجاب مي كند منابع اطلاعاتي و آرشيوي تنها در جوامعي كه عرصه هاي مطالعه و تحقيق براي پژوهشگران گشوده شده، از جايگاه و ارزش والايي برخوردار شوند. متأسفانه اقتصاد وابسته به نفت تاكنون ما را از مطالعه و تحقيق بي نياز ساخته و اطلاعات همواره به عنوان خوراك اصلي تحقيق در سفره رنگين نظام اداري و آموزشي كشورمان دست نخورده باقي مانده است.
اگرچه فرهنگ تحقيق در دو دهه اخير تحت تأثير انگيزه خودكفايي و بازگشت به خويشتن به عنوان يكي از دستاوردهاي انقلاب اسلامي به گونه اي چشمگير در محافل علمي، مراكز آموزشي و فن آوري روبه گسترش بوده ولي علاقه مندان پژوهش هنوز منابع اطلاعاتي و مراكز آرشيوي كشور را به درستي نمي شناسند و به تبع آن اهميت آرشيو ملي در كشورمان به حدي پايين آمده كه سازمان اسناد ملي ايران به عنوان حافظه نظام اجرايي، فرهنگي، اقتصادي، سياسي و قضايي كشور به وزارتخانه ها و سازمانهاي مختلف تعارف مي شود. درحالي كه سابقه هر يك از دستگاههاي اداري و فرهنگي كشور در گوشه اي از سازمان اسناد ملي جاي گرفته اند و بدين لحاظ اين سازمان بايد با توجه به اهميت روزافزون اطلاعات از جايگاهي مستقل و مترادف با آرشيو ملي كشورهايي نظير مصر، يونان، ايتاليا و چين برخوردار باشد نه كمتر.
آرشيو ملي برخي كشورها همزاد با خود آن كشورها هستند، از جمله آرشيو ملي كشور دانمارك كه چهارصد سال پيشينه دارد ولي متأسفانه آرشيو ملي ايران با بيش از دوهزارو پانصد سال سابقه حكومت، در سال ۱۳۴۹ شمسي تأسيس شده و هر چند نوشته هاي اداري حتي در دوره هخامنشيان روي كتيبه هاي سنگي ضبط وبايگاني مي شدند و در دوره هاي بعد نيز كار بايگاني و ثبت و ضبط اطلاعات حكومتي و نظام اداري انجام گرفته ولي هرگز نهاد سازمان يافته اي براي حفظ و نگهداري پيشينه مكتوب كشور وجود نداشته است. به همين دليل بيش از هشتاددرصد از اطلاعات تاريخي ما را سياحان و شرق شناسان خارجي به ما منعكس كرده اند و ما به درستي متهميم كه از تاريخ گذشته خود بريده ايم. علاوه بر آنكه از نظر اطلاعات تاريخي كشورمان با فاجعه ديگري هم روبرو هستيم و آن اينكه سلسله هاي شاهنشاهي تقريباً در همه ادوار بعد از براندازي نظام پيشين، آثار نيك گذشتگان را به همراه آثار سوء خود سوزانده و خاكستري از حماسه و افتخارات دروغين برجاي نهاده اند. از سويي ديگر ما نخواسته ايم ارتباط صحيح و منطقي با پيشينه خود برقرار كنيم. تلخ كامي ها را اگر هم خيري در آنها بوده، به بوته فراموشي سپرده و شادكامي ها را خوراك احساساتمان كرده ايم. اگرچه به درستي نمي دانيم منشأ خير بوده اند يا نه و بدين لحاظ براي نقد صحيح و تحليل منطقي از گذشته خود به آرشيو ملي در جايگاهي بالاتر از آنچه كه هست نياز داريم تا در نخستين گام با بهره گيري از ابزارهاي پيشرفته ارتباطي بتواند تكه هاي گمشده شناسنامه اداري، فرهنگي، اقتصادي و سياسي ما را از كنج خانه ها تا منابع كتابخانه اي و آرشيوي كشورهاي دنيا گردآوري و پردازش كند تا براي علاقه مندان پژوهش در همه زمينه ها انگيزه اي بيش از پيش فراهم شود.
متأسفانه تاكنون اهميت سازمان اسناد ملي ايران براي دستگاههاي اداري و نظام اجرايي كشور نيز آشكار نشده و اگر به عنوان مثال پرونده هاي مربوط به جاري شدن سيل، توسط كارشناسان وزارت نيرو در آرشيو ملي ايران مورد مراجعه قرارمي گرفت، شايد راهكارهاي مناسبي براي مقابله با اينگونه حوادث غيرمترقبه اتخاذ مي شد. پرونده هاي راكد قضايي در سازمان اسناد ملي ايران حاوي مهمترين اطلاعات در زمينه مطالعات اجتماعي و جرم شناسي هستند و حاصل انتشارات سازمان بويژه در دهه اخير نشانگر غناي اطلاعات آرشيوي در هر زمينه از جمله صنعت و معدن، پزشكي، تاريخ، پست و تلگراف، فرهنگ و ادب و … است و از سويي ديگر نمي توان نقش ستادي آن را درقبال همه وزارتخانه ها و سازمانها ناديده گرفت و اصولاً نبايد تشكيلات آن در زيرمجموعه وزارتخانه ها و يا سازماني قرار گيرد كه در صورت فراغت تنها بتواند سازمان اسناد ملي را از عينك اهداف و وظايف خود تحت نظارت قراردهد.

هفته گذشته دراين صفحه گزارشي با عنوان «راز گنج هاي اقيانوس» به چاپ رسيد. در بخشي ازاين گزارش آمده بود: «نيروي مقاومت بسيج سپاه پاسداران براي پاكسازي يكي از روستاهاي منطقه وارد عمل شد.اين بار دزدان ميراث فرهنگي دست به مقاومت زدند ودر تيراندازي حاصله، يكي از آنان به هلاكت رسيد. شنيده ها حاكي است پس ازاين حادثه عده اي كه قاطعيت سپاه پاسداران را سد راه مطامع خود مي ديدند با معرفي مقتول به عنوان «فردي متدين» و برخي مستمسكات به ظاهر مذهبي به تحريك و جوسازي عليه اين نهاد پرداخته اند…» در پي چاپ اين گزارش ، جمعي از اهالي طايفه محمدي سليماني كه گويا فرد مقتول ذكرشده از طايفه آنها بوده است، درنامه اي به دفتر روزنامه اظهار داشته اند: «ما در محضر خداوند متعال شهادت مي دهيم در تمام عمر مقتول ذره اي بي ديانتي ، عدم تعهد، آلودگي و زشتي از او نديده ايم… وهيچكس ازاين طايفه قصد تضعيف بسيج و سپاه پاسداران را نداشته و ندارد».

شايد كمتر موزه معتبري را بتوان در دنيا سراغ داشت كه آثاري از تاريخ فرهنگ و تمدن ايران در ويترين هاي آن خود نمايي نكند. بخش مهمي از اين آثار در ۲۰۰ سال گذشته يا به صورت غير قانوني از كشور خارج شده اند يا قراردادهاي استعماري راه خروج آنها را هموار كرده است. ادعاي مالكيت ايران بر اين آثار و تلاش براي بازگرداندنشان موضوع گفت وگوي ايران با «يونس صمدي» مدير دفتر حقوقي سازمان ميراث فرهنگي است.

\ در حال حاضر تعداد زيادي از آثار تاريخي ايران در خارج از كشور نگهداري مي شوند، براي بازگرداندن اين آثار به كشور چه اقداماتي مي توان انجام داد؟
* آثار ايراني كه در خارج از كشور نگهداري مي شوند، به سه شيوه از كشور خارج شده اند. اول اينكه به صورت غير قانوني و توسط باندهاي حفاري غير مجاز كشف شده و به خارج از كشور انتقال يافته اند و گاه نيز به موزه هاي خارجي فروخته شده اند. دوم اين كه مطابق قراردادهايي با دولت قاجار از ايران خارج شده اند؛ براي نمونه مي توان به كاوش هاي مارسل ديولافواي فرانسوي در زمان ناصرالدين شاه و سپس هيأت باستانشناسي ژاك دمورگان فرانسوي در دوره مظفرالدين شاه اشاره كرد كه هر دو برابر قراردادهاي دوجانبه با دولت ايران انجام پذيرفتند و موجب كشف آثار زيادي از شوش و انتقال آنها به فرانسه شدند. بخش سوم هم مربوط مي شود به فاصله سالهاي ۱۳۰۹ تا .۱۳۵۷ طي اين سالها دولت پهلوي قرار دادهاي زيادي براي حفاري در نقاط مختلف ايران با كشورهاي خارجي امضا كرد كه طبق قانون حفط آثار عتيقه (مصوب سال ۱۳۰۹) ۵۰درصد از آثار به دست آمده در اين حفاري متعلق به طرف خارجي بود و بدين ترتيب حجم انبوهي از آثار تاريخي به خارج از كشور رفت.
معاهداتي براي استرداد اموال فرهنگي مانند كنوانسيون ۱۹۷۲ يونسكو يا كنوانسيون ۱۹۹۵نايروبي وجود دارد كه به وسيله آنها مي توان اموال تاريخي و فرهنگي را به كشور بازگرداند. اما بايد به چند نكته توجه داشت: نخست آن كه مقررات اين كنوانسيون ها عطف بماسبق نمي شوند. دوم آن كه بيشتر ناظر بر آثاري هستند كه به شكل غير قانوني مانند سرقت يا قاچاق از كشوري خارج شده اند و همچنين در درجه سوم الحاق به كنوانسيون ها اجباري نيست و بسياري از كشورهاي اروپايي مانند فرانسه و بلژيك آنها را امضا نكرده اند.

\ بدين ترتيب بازگرداندن اغلب آثار تاريخي خارج شده از كشور منتفي است. چون عموم اين آثار پيش از تصويب معاهدات بين المللي به خارج منتقل شده اند و در عين حال خروج بسياري از آنها قانوني بوده است.
* اينكه مقررات كنوانسيون ها شامل دوره قبل ازتصويب نمي شود، مانع از يافتن ساير راهها براي استرداد نيست.

\ اين راهها كدامند؟
* مجراي ديپلماتيك، بهترين و منطقي ترين مجراي استرداد اموال فرهنگي است و البته در همه كنوانسيون ها نيز از همين طريق عمل مي شود. شيوه كار به اين صورت است كه وزارت امور خارجه كشور مبدأ بايد به وزارت امور خارجه كشور مورد نظر اعلام كند اشياي كشور ما دركشور شماست و تقاضاي استرداد آن را داريم. راه حلهاي قضايي هم براي زماني كه مذاكرات به بن بست برسد، وجود دارد. اما در مجموع استرداد اموال فرهنگي تا بعي است از متغير روابط سياسي طرفين. اگر روابط سياسي خوب باشد، اموال مسترد مي شود و اگر خوب نباشد، هيچ اتفاقي نمي افتد!

\با اين راهكار تاكنون چه ميزان از اموال فرهنگي موجود در خارج از كشور را باز گردانده ايم؟
* بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، يكي از اولويت هاي سازمان ميراث فرهنگي شناسايي اموال فرهنگي موجود در خارج از كشور و تلاش حقوقي و ديپلماتيك براي استرداد آنها بوده است. كشور ما از جمله موفق ترين كشورها در اجراي كنوانسيون ۱۹۷۲ بوده است و در طول اين سالها ۱۳ يا ۱۴ مورد استرداد اموال فرهنگي داشته ايم. براي مثال اموال سرقت شده از كاخ گلستان از انگلستان بازگردانده شد و برخي اموال ديگر از سوئيس، تركيه، پاكستان و دوبي مسترد شد. اكنون نيز بيش از ۷۰ پرونده مفتوح با ساير كشورهاي دنيا داريم كه اغلب در كانال كنوانسيون ۱۹۷۲ قرار دارند. اما به سبب تبعيت اين امور از روابط سياسي همواره به مشكل برمي خوريم.

\ لطفاً موردي را مثال بزنيد كه درآن روابط سياسي براي استرداد اموال فرهنگي مشكل ساز بوده است.
* چند سال پيش دو شمشير از كاخ سعد آباد به سرقت رفت و بالافاصله نيروي انتظامي، وزارت اطلاعات، قوه قضاييه و پليس بين الملل وارد عمل شدند. ده روز بعد پليس بين الملل روشن كرد كه اين دو شمشير از يك تبعه ايراني در باكو ضبط شده است. برابر با كنوانسيون ۱۹۷۲ كه هر دو كشور عضو آن هستند و همچنين معاهده استرداد مجرمان كه ميان ايران و آذربايجان بسته شده است، بازگرداندن دوشمشير خواسته شد، اما دوسال است كه تلاش هاي وزارت امور خارجه و سفارت ايران دراين خصوص بي نتيجه مانده و بهانه جويي هاي سياسي باعث تأخير دراسترداد اين شمشيرها شده است.
تمامي پرونده هاي مفتوح ما به همين صورت است. مكانيزم اجراي كنوانسيون هاي بين المللي قاطع و روشن نيست و در حيطه ميراث فرهنگي نيز حكم لازم الاجرايي در مذاكرات بين دو كشور وجود ندارد كه بتوان بامراجعه به آن كسي را محكوم كرد. اگر دستگاه ديپلماسي ما پيگير مسأله باشد و با قدرت بالا به مذاكره بپردازد، آن وقت احتمال استرداد اموال فرهنگي قوت مي گيرد و در غير اين صورت خير.

\ با توجه به اين كه كنوانسيون هاي بين المللي عطف بماسبق نمي شوند، آيا موردي بوده كه ايران پيگير استرداد اموال سرقت شده در زمان پيش از تصويب كنوانسيون باشد؟
* بله برابر كنوانسيون ۱۹۷۲ آثاري كه در يك اشغال نظامي از كشوري خارج مي شوند، بايد به كشور مبدأ بازگردند. در زمان جنگهاي ايران و روس (نيمه اول سده سيزدهم هجري قمري) روسها بخشي از آذربايجان را اشغال كردند و طي آن چيني ها و كتابهاي موجود در بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي را به سرقت بردند. ما با استناد به كنوانسيون ۱۹۷۲ درخواست بازگشت اين اموال به ايران را كرده ايم. البته تحقيق و مطالعه در اين باره كه چه كتابهايي و با چه مشخصاتي به سرقت رفته اند،كار دشواري بود. ولي به هر حال اطلاعات درخور توجهي از سفر نامه ها و كتابهاي تاريخي جمع آوري كرديم. چند سال است اين موضوع در دستور مذاكره طرفين قرار دارد و هنوز هم نتيجه اي عايد نشده است!

\ احتمال موفقيت ايران در اين پرونده چقدر است؟
* بستگي به پيگيري هاي ديپلماتيك دارد. اگر دوستان ما در وزارت امور خارجه جديت داشته باشند و مذاكرات را دنبال كنند، احتمال موفقيت مي رود.

\ مقصد مهمترين آثار خارج شده از كشور طي ۱۵۰ سال اخير كشور فرانسه بوده و موزه لوور محل نگهداري مهمترين آثار تاريخي ايران است. آيا ما ادعايي بر اين آثار داريم؟
* خير! عمده آثاري كه آنجا هست، مربوط مي شود به كاوش هاي ديولافوا و ژاك دمورگان كه هر دو متكي به قراردادي با دولت ايران بوده اند.
محل كاوش نيز خارج از منطقه نظامي بوده واشغالي در ميان نبوده است. البته زماني ما متوجه شديم، فرانسوي ها چند قطعه از آثار كشف شده در مارليك را در دست دارند. در يكي از دادگاههاي فرانسه اقامه دعوا كرديم اما نتيجه حكم چنان كه انتظار مي رفت به نفع ما نبود. دست آخر حكم دادگاه فرانسه اين بود كه امكان كشف چنين آثاري در كشورهاي ديگر هم وجود دارد و ادعاي طرف ايراني مردود است.
مشكلي كه در اين باره در اغلب كشورها وجود دارد، مشكل مرور زمان است. اموال منقول در دست هر كس باشد، آن فرد مالك محسوب مي شود. مدعي بايد خلاف آن را ثابت كند و مالكيت خود را به اثبات برساند. بنا بر اين دعوا طي مدت محدودي (نزديك به سه سال) امكان طرح دارد و اگر اين زمان سپري شود،در محاكم مورد پذيرش قرار نمي گيرد.

\ در حال حاضر مهمترين مشكل شما براي استرداد اموال فرهنگي چيست؟
* بطور كلي بايد بگويم نياز به شناسايي وسيعي در سطح جهان داريم تا بدانيم دقيقاً چه آثاري از كشور خارج شده اند و در كجا نگهداري مي شوند. سپس بايد اسناد و مدارك محكمه پسندي جمع آوري كنيم تا بر مبناي آنها اقدامات حقوقي و ديپلماتيك انجام گيرد. در اين پروسه همكاري جدي وزارت امور خارجه و رايزني هاي فرهنگي در خارج از كشور لازم است. سازمان ميراث فرهنگي ظرفيت فرستادن مأمور به همه كشورهاي دنيا را ندارد. نمايندگان سياسي و فرهنگي ايران در خارج و حتي ايرانيان مقيم كشورهاي مختلف براي استرداد اموال به ايران مي توانند كمك مؤثري باشند.

ميانه تابستان ،۸۱ اطلاعيه اي رسمي از سوي وزارت بهداشت بر شايعات بسياري صحه گذاشت و به آرامش خاطر ۱۴ ساله پايان داد. تهران از سال ۱۳۶۷ با اجراي يك طرح چهارساله از بيماري خطرناك و كشنده «هاري» پاك شده بود اما از آذر سال ۷۹ شايعات مبني بر پيداشدن دوباره اين بيماري باعث نگراني اقشار جامعه شده بود. در اطلاعيه هشداردهنده وزارت بهداشت نيز خبر ديده شدن مواردي از بيماري هاري در حيواناتي مانند سگ، گربه و روباه تأييد شده بود. مسؤولان بهداشتي كشور در حالي در اين خصوص به شهروندان هشدار مي دادند كه هيچ كس نمي دانست، چرا و چگونه بعد از گذشت بيش از يك دهه از ريشه كني اين بيماري احتمال شيوع آن قوت گرفته است. اكنون حدود ۲ماه از صدور اين اطلاعيه مي گذرد و گرچه ابتدا به نظر مي رسيد شايعه شيوع «هاري» فراموش خواهد شد اما انستيتو پاستور به عنوان مهمترين مركز درمان هاري هفته گذشته ناگهان وارد عمل شد و شهر را با علامت «هشدار!» پركرد. هشدار! بيماري هاري در راه است.
هاري چيست؟
«هاري» بيماري ويروس خطرناكي است كه هنوز در برخي روستاهاي ايران با عناويني مانند «جن گرفتگي» يا «طلسم شدن» ياد مي شود. برخلاف نظر عامه مردم كه معتقدند افراد گزيده شده توسط حيوانات ناقل هاري، قطعاً جان مي بازند، با اقدام سريع مي توان در مقابل ريشه اين بيماري ايستاد. «دكتر شاه نمكي» متخصص بيماريهاي عفوني ضمن يادآوري اين نكته كه دوره پنهان اين بيماري طولاني است. مي گويد: از زماني كه ويروس وارد بدن فرد مي شود تا لحظه اي كه علائم بيماري بروز مي يابند، بين يك تا سه ماه فاصله وجود دارد كه همين مدت زمان طولاني مي تواند امكان نجات فرد را فراهم آورد. تنها موضوع مهم اقدام سريع فرد گزيده شده توسط حيوانات است.
در توصيه هاي پزشكي، همواره كساني كه توسط حيوانات خونگرم مانند سگ، گربه، روباه و خفاش گزيده مي شوند، توصيه مي شود خيلي سريع به پزشك مراجعه كنند. چون اين بيماران هميشه مي توانند ناقل ويروس هاري باشند. به گفته يكي از دامپزشكان، سگ، روباه و شغال مهمترين ناقلان اين بيماري در شمال كشور هستند. در غرب و شمال غربي نيز گرگها از ناقلان اصلي اين بيماري هستند. دكتر منتظريان (دامپزشك) در اين باره مي گويد: وقتي در شهري مانند تهران كه بعد از سالها شاهد مواردي از اين بيماري بوده است، متوجه مي شويم قطعاً حيواناتي مانند روباه يا شغال از شمال كشور بيماري را به حيواناتي مانند سگ و گربه منتقل كرده اند. البته بايد خوشحال بود كه در ايران هيچگاه اين بيماري به خفاشها منتقل نشده است.
علت خطر بسيار خفاشان مبتلا به هاري نامحسوس بودن گزيده شدن توسط اين پستانداران پرنده است. كمااينكه هم اكنون دركشورهاي اروپايي و آمريكايي انتقال هاري به وسيله خفاش هار، عمده ترين راه انتقال اين بيماري است. چندي پيش يك سايت اينترنتي (آنانوا) گزارشي منتشر كرد مبني بر آنكه از ۲۴ نفري كه براثر گاز گرفتن خفاشها به هاري مبتلا شده بودند تنها ۲ نفر متوجه اين مسأله شده بودند. به گفته محققان انسان معمولاً جاي گازگرفتن خفاشها را با اثر تيغ گياهان يا نيش حشراتي مانند زنبور اشتباه مي گيرد.
خطر! ۵۰ هزار كشته
با آنكه به گفته متخصصان هاري به راحتي قابل پيشگيري و درمان است، هم اكنون سالانه بيش از ۵۰ هزارنفر بر اثر اين بيماري مي ميرند. هرچند كه در طول سال ۲۰۰۱ حدود ۱۰ ميليون نفر در دنيا تحت درمان ضدهاري قرارگرفتند. بنا به گزارشهاي منتشر شده اين تعداد در ايران در سال ۲۰۰۱ ، ۸۶هزارو ۴۲۱ نفر بود كه از اين تعداد ۳ نفر براثر ابتلا به اين بيماري مرده اند.
دكتر كيانوش، دامپزشكي كه معتقد است با كنترل و نظارت بر وضعيت سگها و گربه هاي ولگرد مي توان به شكل گسترده اي جلوي شيوع اين بيماري را گرفت، مي گويد: هميشه قبل از اينكه هاري در بين انسانهاي يك منطقه ديده شود، بين حيوانات اهلي و وحشي منطقه رواج مي يابد. به همين دليل، پيش از بروز اين بيماري درحيوانات بايد به فكر جلوگيري بود. با توجه به اطلاعيه هاي اخير وزارت بهداشت و مركز درمان هاري انستيتو پاستور، در اين اواخر در دو سگ، دو گربه، يك روباه و يك گاو در تهران بيماري هاري مشاهده شده است. به گفته دكتر كيانوش، اگر جلوي شيوع اين بيماري گرفته نشود اين تعداد تا پايان سال ۸۱ به ارقام نگران كننده نزديك خواهد شد. وي همچنين درباره اين بيماري مي گويد: ويروس هاري هميشه در بزاق حيوان مبتلا به بيماري وجود دارد و وقتي حيوان كسي را گاز مي گيرد خيلي سريع وقطعي ويروس به بدن فرد وارد مي شود.
لطفاً بخيه نزنيد!
از سوي ديگر دكتر شاه نمكي (متخصص بيماريهاي عفوني) در اين باره مي گويد: بعد از اينكه حيوان آلوده، فردي را گاز مي گيرد، ويروس به سلولهاي عصبي محل جراحت وارد مي شود و توسط رشته هاي عصبي در بدن فرد منتشر مي شود. انتشار اين ويروس در رشته هاي عصبي به كندي صورت مي گيرد و به همين دليل دوره پنهان بيماري هاري طولاني است، اما اين روند پس از ورود ويروس به سلولهاي مغزي سرعت بيشتري مي يابد و در همين زمان است كه علائم بيماري خودش را نشان مي دهد.
با اين حال اين پزشك متخصص تأكيد كرد اگر در دوره پنهان اين بيماري بدن شخص درمقابل «هاري» مقاوم نشود، بدون شك بيمار مبتلا فوت خواهد كرد. هم اكنون براي درمان اين بيماري، شخصي را كه توسط حيوانات مشكوك به ناقل بودن (سگ، گربه، روباه، خفاش و…) مجروح شده است ( به شكلي كه دندان حيوان در بدن شخص فرو رود) درپنج نوبت واكسينه مي كنند، شست وشو با آب تميز وصابون و ضدعفوني كردن با الكل يا محلول بتادين از اقدامات ابتدايي پيشگيري از هاري است.
به گفته يكي از دامپزشكان، از آنجا كه ويروس هاري چند روز قبل از ظهور علائم بيماري در بزاق حيوان مبتلا وجود دارد نمي توان به صرف نبود علائم هاري در حيوان از ابتلا مصون ماند. چندي پيش رئيس بخش هاري انستيتو پاستور ايران نيز در گفت وگويي از پرستاران و پزشكان خواست تا به هيچ وجه محل جراحت ناشي از گازگرفته شدن توسط حيوانات را «بخيه» نزنند.
به گفته دكتر فياضي، اوايل شهريورماه دو دختربچه در شهر صحنه (كرمانشاه) توسط يك سگ از ناحيه صورت دچار جراحت شدند كه يكي از آنها بلافاصله تحت درمان ضدهاري قرارگرفت اما اصرار پدر دختر بچه ديگر بر انتقال فرزندش به كرمانشاه و بخيه زدن محل جراحت موجب مرگ آن دختربچه شد.
طرحي براي كشتن
از مدتها پيش در ايران طرح هاي متفاوتي براي جلوگيري از شيوع هاري اجرا شده كه يكي از آنها كشتن سگهاي ولگرد توسط نيروي انتظامي بود. هم اكنون نيز به گفته ابراهيم رضايي بابادي، معاون سياسي و امنيتي استانداري تهران، شهرداري و اداره دامپزشكي موظفند ظرف دو ماه طرحي براي كشتن گربه ها در سطح شهر تهران ارائه كنند. در صورت تأييد كارشناسان طرح ضربتي واكسيناسيون هاري نيز براي افرادي كه در معرض تماس با حيوانات هستند، اجرا خواهد شد. در اين ميان دكتر رمضانخاني، معاون بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي معتقد است دلايل فرهنگي وباورهاي مردم از سويي و رفتارهاي زيستي گربه ها از سوي ديگر موجب شده تا امروز هيچ طرحي براي از بين بردن گربه ها اجرا نشود. با اين حال او مي گويد: به علت خطرساز بودن گازگرفتگي توسط گربه ها، فراواني جمعيت اين حيوان و ضرورت پيشگيري از آلودگي هاري كه به تازگي بين گربه ها مشاهده شده است، تهيه طرح ملاك ساختن گربه ها ضروري است.
در حال حاضر، با توجه به هشدارهاي بهداشتي ارگانهاي مسؤول به نظر مي رسد كه ارائه و اجراي طرحهايي از اين دست، تنها راه مقابله با بيماري مرگباري است كه ظرف چند ماه اخير موارد بسياري از آن در سطح كشور مشاهده شده است.

در حالي كه رئيس اداره راهنمايي و رانندگي تهران بزرگ در آستانه بازگشايي مدارس، بر تجهيز سرويس اياب و ذهاب دانش آموزان به وسائلي چون علايم هشدار دهنده و استفاده از چراغ گردان تأكيد مي كند، رعايت نشدن اين ضوابط از سوي پيمانكاران و مناسب نبودن و سايل نقليه ويژه سرويس و حمل بيش از ظرفيت دانش آموزن مسأله رفت و آمد دانش آموزان را تبديل به يكي از دغدغه هاي تكراري خانواده ها كرده است.
اين در حالي است كه سازمان مركزي انجمن اوليا و مربيان در ابتداي هر سال تحصيلي آيين نامه اي منتشر كرده و طي آن ضوابط و شرايط استفاده از سرويس مدارس، نرخ هزينه ها و نحوه فعاليت پيمانكاري در اين خصوص را مشخص مي كند.
با اين حال چالش هاي ميان خانواده ها، شورا، مدرسه و پيمانكاران حكايت هميشگي است كه مي توان آنها را در دو دسته مشكلات اداري و اجرايي مدارس دولتي و غير انتفاعي تقسيم بندي كرد.
به نظر مي رسد مهمترين مشكل سرويس اياب و ذهاب مدارس دولتي در چگونگي ارائه خدمات و كيفيت آنها است و اگر چه نرخ اياب و ذهاب متناسب با مقاطع تحصيلي دانش آموزان و قرارگرفتن داخل و خارج از محدوده طرح ترافيك محاسبه مي شود و اغلب قيمت هايي مناسب دارد ولي گاه در سرويس مدارس دولتي ديده مي شود براي جبران دريافت اين مبلغ اندك، به جاي ۲۵ تا ۳۰ دانش آموز، ۴۰ تا ۴۵ نفر را سوار ميني بوس مي كنند.
«اكبري» پدر يك دانش آموز ابتدايي در اين باره مي گويد: تعيين مسير و تعداد دانش آموزان در كنار ملاك هاي ديگر، مشخص كننده نوع استفاده از سرويس است. دخترم كه با وسيله نقليه پيكان به مدرسه تردد مي كند از اين كه مجبور است در ظرفيتي بيش از گنجايش پيكان بنشيند، گله مند است و چندين بار هم اين مشكل را با مسؤولان سرويس و مدير مدرسه در ميان گذاشته ايم ولي كو گوش شنوا! مسؤولان معتقدند مي توانيم از وسيله ميني بوس استفاده كنيم ولي اين وسيله در بسياري از موارد جوابگوي پراكندگي جغرافيايي و تعداد دانش آموزان نيست.
به گفته وي، تنها مزيت نسبي استفاده از سرويس هاي اياب و ذهاب مدارس دولتي، پايين بودن هزينه ساليانه آنها است و گرنه دانش آموزان به شكل نامناسبي در سرويس ها جاي مي گيرند و حتي گاه مسير رفت و برگشت تا مدرسه و منزل را سرپا تحمل مي كنند.
آيين نامه چه مي گويد؟
بامرور اين گفته ها متوجه نقض ماده ۴ تعهدات پيمانكار در فرم «قرار داد سرويس» مي شويم. در بند دوم و سوم اين ماده تصريح شده است: «هر سرويس به اندازه ظرفيت صندلي ها، مجاز به سوار كردن دانش آموزان است و رعايت نظافت و بهداشت و اصول ايمني، به نحوي كه مورد تأييد كار فرما باشد، الزامي است.»
حال اين پرسش مطرح مي شود كه چگونه مي توان در وسيله نقليه كه بيش از گنجايش به جابه جايي دانش آموزان مي پردازد اصول ايمني را رعايت كرد؟
«الف. اكرمي» كه خود از خانواده آموزش و پرورش است و به دليل مشغله هاي فراوان، فرصت همراهي دانش آموزان خود را تا مدارسشان و بازگشت به منزل ندارد، مي گويد: هرگاه در مورد شلوغي سرويس مدرسه به مسؤولان ذيربط اعتراض مي كنم و رعايت نكته هاي ايمني در برخورد احتمالي با يك سانحه را به عنوان دغدغه طبيعي خانواده ها يادآور مي شوم، پاسخ صريح و صحيحي نمي شنوم. اين در حالي است كه متأسفانه در سالهاي گذشته شاهد آسيب ديدگي هاي دانش آموزان در داخل سرويس بوده ايم و يا اينكه راننده وسيله نقليه به دليل شلوغي جمعيت و حواسپرتي تصادف كرده است. در واقع هزينه پايين سرويس مدارس نبايد بر تضمين ايمني سرنشينان تأثير منفي بگذارد. چرا كه در غير اين صورت بسياري از خانواده ها راغب مي شوند دانش آموزن خود را به شيوه هايي ديگر راهي مدرسه كنند.
حمل بيش از ظرفيت دانش آموزان مدارس چه با وسيله نقليه ميني بوس و چه با خودروي شخصي زماني شكل بحراني تري به خود مي گيرد كه دانش آموزان مجبور باشند در مدرسه اي خارج از محدوده محل سكونت خود تحصيل كنند و چاره اي جز استفاده از سرويس ندارند.
به گفته خانواده ها تردد در مسيرهاي طولاني نيز نه تنها باعث مي شود دانش آموزان از فرط خستگي تواني براي انجام صحيح تكاليف خود نداشته باشند كه رفتارهايي در آنان پديد مي آورد كه مسؤولان ستاد مدرسه و سرويس از آن به عنوان رفتارهاي خلاف اخلاق و عرف تحصيلي ياد مي كنند.
راهپيمايي تا مدرسه و خانه!
عدم دقت در تحويل دانش آموز و پياده كردن او مقابل منزل يا كوچه محل سكونت نيز از ديگر مواردي است كه به نظر برخي از خانواده ها قانون «تحويل سالم» دانش آموز را زير پا مي گذارد.
چه بسيار ديده مي شود كه راننده سرويس بنا به دلايلي مانند انحراف از مسير، طولاني بودن دور برگردان، خستگي و احتمالاً عدم احساس مسؤوليت، دانش آموزان را نه تنها مقابل منزل يا كوچه بلكه در سمت ديگري از خيابان و يا معبر پياده مي كند و از آنها مي خواهد خودشان مسيري گاه خطرناك (گذر از تقاطع) را طي كنند. اين اتفاق گاه به دلايلي همچون يافت نشدن محل پارك در مقابل مدرسه نيز روي مي دهد و بسياري از خانواده ها شاهد بوده اند دانش آموزشان در چند صد متري مدرسه پياده مي شوند و بايد اين مسير طولاني را با پاي پياده بپيمايند. اين در حالي است كه براساس مفاد قرارداد سرويس مدرسه «پيمانكار موظف است دانش آموزان را از اوليا تحويل گرفته و به مدرسه تحويل دهد و دربازگشت نيز بر همين روال عمل كند.» در همين حال اگر چه در بند ۸ ماده ۴ تعهد ات پيمانكار قيد شده «جبران هرگونه خسارت ناشي از بي دقتي در جابه جايي دانش آموزان از لحاظ جاني و مالي برعهده پيمانكار بوده و پيمانكار مسؤوليت هرگونه حادثه و پاسخگويي در برابر مراجع قانوني را مي پذيرد»، اما به نظر مي رسد كمتر خانواده اي حاضر مي شود دانش آموز خود را صحيح و سالم تحويل سرويس و مدرسه داده و پس از پايان ساعت تحصيل، او را آسيب ديده تحويل گيرد.
البته تضمين كيفيت خدمات و سلامت دانش آموزان برعهده ستاد و مدير مدرسه است و در اين باب بايد مسؤوليت سرويس مدارس دولتي و غير انتفاعي را از يكديگر تفكيك كرد.
قابل ذكر است برخي مدارس غير انتفاعي از آيين نامه سرويس اياب و ذهاب واحدهاي آموزشي سازمان مركزي انجمن اوليا و مربيان پيروي نمي كنند.
ويژگي ها وكاستي هاي سرويس مدارس
زماني تأكيدات رئيس اداره راهنمايي و رانندگي تهران بزرگ در مورد تجهيز سرويس هاي مدارس به علائم هشدار دهنده و نصب چراغ گردان به عنوان مشخصه هاي سرويس مدارس، جدي تلقي مي شود كه بدانيم متأسفانه بيشتر اين وسايل نقليه به چنين امكاناتي مجهز نيستند. اين در حالي است كه در اكثر كشورهاي جهان، سرويس مدارس علاوه بر مشخص شدن با رنگ خاص، با نصب تابلوهاي بيان كننده نام مدرسه و مشخصات سرويس و علائم هشدار دهنده براي توجه رانندگان شخصي به گونه اي در ميان ديگرخودروها جلب توجه مي كنند.
ديگر نكته حايز اهميت در ويژگيهاي خاص خودروهاي سرويس مدارس ارتفاع كوتاه آنان از سطح زمين است تا دانش آموزان به راحتي سوار و پياده شوند و همچنين درهاي ورودي خودرو بايد طوري باز و بسته شوند كه دانش آموزان تحت فشار قرار نگيرند. در حالي كه خودروهاي سرويس مدارس ايران از چنين امكاناتي بي بهره اند و به گفته كارشناسان راهنمايي و رانندگي مختص اياب و ذهاب دانش آموزان تعبيه نشده اند.
از سوي ديگر سرعت غير مجاز رانندگان سرويس مدارس همواره يكي از دلهره هاي خانواده ها بوده است. مروري بر حوادثي مانند تصادف ولنجك و جاده لشكرك و درگذشت تعدادي از دانش آموزان سرنشين سرويس، نشاندهنده عمق اين نگراني ها است.

گروه اجتماعي ـ طرح «اهداي جايزه و نشان ملي ميهمان نوازي و ميزباني» با هدف مشاركت مردم در پيشبرد صنعت گردشگري ازسوي سازمان ايرانگردي و جهانگردي اجرامي شود.
در اين طرح ضمن اهداي نشان ملي ميزباني به شاغلان دست اندركار صنعت ايرانگردي كه طبق استانداردهاي كيفي مطلوب خدمت كرده اند و نشان ملي ميهمان نوازي به افرادي كه به طور مستقيم با اين صنعت مرتبط نبوده اما به عنوان عضوي از جامعه، ميزبان خدمات چشمگيري به جهانگردان ارائه كرده اند، سالانه يك ميزبان و يك ميهمان نواز معرفي مي شوند.اهميت اين طرح از آنجا قابل توجه خواهدبود كه مردم نقش كليدي صنعت ايرانگردي را برعهده گرفته و بانوع برخورد و رفتار خود با گردشگران خارجي، چهره جديدي از كشورمان ارائه مي كنند.

آمار پذيرفته شدگان رشته ها و دوره هاي مختلف آزمون سراسري ۸۱ اعلام شد.
به گزارش ايسنا، بيشترين پذيرش در رشته هاي تحصيلي دوره هاي روزانه متعلق به گروه آزمايشي علوم تجربي با ۲۵ هزارو ۶۲۴ پذيرفته شده است و پس از آن گروه هاي آزمايشي علوم رياضي و فني با ۲۲ هزارو ۹۰۶پذيرفته شده، علوم انساني با ۱۱ هزارو ۳۹۳ پذيرفته شده، زبانهاي خارجي با يكهزارو ۸۱۹ پذيرفته شده و گروه آزمايشي هنر با ۱۳۴۲ برگزيده شده، قرار دارند.
شايان ذكر است، در مجموع دانشگاه پيام نور با ۸۳ هزارو ۳۶۲ برگزيده رتبه اول را از نظر ميزان پذيرش در بين ساير مؤسسات آموزش عالي كسب كرده است.

وزارت آموزش و پرورش، چگونگي تأسيس و ثبت نام واحدهاي آموزشي بزرگسالان را درسال تحصيلي جديد اعلام كرد.
به گزارش روابط عمومي وزارت آموزش و پرورش، صدور مجوز واحدهاي آموزشي بزرگسالان به سازمان آموزش وپرورش استانها واگذار شد و بر اين اساس به تفكيك جنس حداقل يك واحد آموزشي بزرگسالان تأسيس مي شود. در همين حال، اداره هاي آموزش و پرورش مناطق متقاضي تأسيس واحد آموزشي بزرگسالان بايد درخواست خود را به سازمان آموزش وپرورش اعلام كنند و سازمان مربوطه در صورت تأييد شوراي برنامه ريزي استان، مجوز لازم را با قيد جنسيت و شاخه و رشته يا رشته مهارتي صادر خواهد كرد.براساس اين گزارش، اداره هاي آموزش وپرورش در صورت صلاحديد و وجود فضاي آموزشي مازاد برنياز دانش آموزان روزانه و با درنظر گرفتن همه جوانب و رعايت ساير شرايط مي توانند دوره آموزشي بزرگسالان را در نوبت اول يا نوبت دوم ( بصورت مستقل از واحدهاي آموزشي روزانه) تشكيل دهند.
بر اين اساس، ثبت نام از داوطلبان اين دبيرستانها همچون سالهاي گذشته صورت مي پذيرد، ولي با توجه به اينكه هنرستانهاي بزرگسالان فني و حرفه اي از دي ماه سال ۸۱ فعاليت آموزشي خود را بر مبناي آيين نامه آموزشي روزانه و بزرگسالان سالي واحدي آغاز مي كنند، ثبت نام در شاخه فني و حرفه اي پس از صدور شيوه نامه مربوط انجام مي پذيرد.دوره سه ساله متوسط به شيوه نيم سالي واحدي فقط تا پايان سال تحصيلي طبق ضوابط در اين مدارس ارائه مي شود و لازم است مديران مدارس اين مطلب را در تابلو اعلانات مدارس اعلام كنند تا دانش آموزاني كه موفق نمي شوند دروس خود را تا پايان سال تحصيلي ۸۲ـ ۸۱ به اتمام برسانند از هم اكنون برابر ضوابط نسبت به تطبيق دروس به شيوه سالي واحدي اقدام كرده و برابر مقررات ادامه تحصيل دهند.
اين گزارش مي افزايد: براي فرزندان شهدا، آزادگان، ايثارگران، فرهنگيان و همچنين دانش آموزان كم بضاعت، تخفيف در نظر گرفته مي شود و در صورت لز وم از پرداخت وجه معاف مي شوند.همچنين دختراني كه به دليل ازدواج در حين تحصيل از مدارس روزانه به مدارس بزرگسالان منتقل مي شوند تا پايان ۲۱ سالگي از پرداخت وجه معاف هستند.

گروه اجتماعي ـ سازمان حج و زيارت ايران و وزارت حج عربستان سعودي با اعزام ۸۷ هزار و ۵۰۰ زائر ايراني به حج تمتع سال جاري توافق كردند.
علاوه بر اين تعداد، چهار هزار تن از مهاجران عراقي و افغاني مقيم ايران نيز مي توانند براي اداي مناسك حج تمتع سال جاري، به عربستان سفر كنند.
به گزارش ايرنا، محمدحسين رضايي رئيس سازمان حج و زيارت ضمن بيان اين مطلب در زمينه تعداد زائراني كه مستقيماً با هواپيما به مدينه مشرف مي شوند، گفت: هنوز در اين زمينه به نتيجه قطعي نرسيده ايم، ولي خواسته ما اين است كه تمامي زائران مدينه اول مستقيماً از فرودگاههاي داخلي به سوي مدينه منوره پرواز كنند و زائران مدينه دوم نيز از اين شهر به كشور بازگردند.وي با بيان اينكه امسال نيز مانند سال پيش زائران از ۱۶ فرودگاه به سوي عربستان پرواز مي كنند، اظهار اميدواري كرد كه در سالهاي آينده همه زائران بتوانند از فرودگاههاي استان خود استفاده كنند.رضايي با اشاره به كيفيت مطلوب ساختمانهاي اجاره شده در مدينه منوره خاطرنشان كرد كه در سال جاري ۷۵ درصد زائران در اطراف حرم ساكن خواهند شد و براي ۲۵ درصد بقيه نيز كه در فاصله هاي دورتر هستند، اتوبوس اجاره شده است.وي گفت: آمار حاجيان ايراني سال جاري دو هزار نفر نسبت به سال گذشته افزايش يافته است.

گروه اجتماعي: براي اولين بار و پس از موافقت دستگاههاي دولتي، حسابهاي اقماري گردشگري به منظور ارزيابي ظرفيت ها و قابليت هاي اقتصادي بخش جهانگردي، تهيه مي شود.
اين تصميم در جلسه مسؤولان سازمان ايرانگردي و جهانگردي، بانك مركزي، مركز آمار ايران و اداره كل اتباع خارجه اتخاذ شد و طرح تهيه حسابهاي اقماري بر مبناي حسابهاي ملي مورد تصويب قرارگرفت.

گروه اجتماعي ـ خودروهاي سواري و ميني بوس كه به عنوان سرويس مدارس به كارگرفته مي شوند بايد داراي برگه معاينه فني، بيمه شخص ثالث و سرنشين باشند.
تيمسار «زمان نوروزي» رئيس اداره راهنمايي و رانندگي تهران در گفت وگو با خبرنگار «ايران» ضمن اعلام اين مطلب افزود: مديران مدارس بايد در انتخاب سرويس مدارس، ميني بوس هاي تحت پوشش شركت واحداتوبوسراني را در اولويت قراردهند و در مورد انتخاب خودروهاي سواري شخصي به عنوان سرويس نيز حتماً با هماهنگي اداره راهنمايي و رانندگي عمل كنند تا از بروز هرگونه حادثه جلوگيري شود. وي با تصريح اينكه سرويس هاي مدارس بايد داراي علائم مشخصه باشند، گفت: نصب علامت احتياط در پشت شيشه خودرو و استفاده از چراغ گردان زرد روي سقف، از جمله اين علائم است.
تيمسار نوروزي همچنين در مورد تمهيدات اداره راهنمايي و رانندگي براي بازگشايي مدارس گفت: با آغاز سال تحصيلي مأموران راهنمايي و رانندگي براي روان كردن ترافيك معابر و نقاط مقابل مدارس، به نقاط مركزي شهر تهران اعزام خواهندشد.
وي افزود: در جلسه اي كه با مديران آموزش وپرورش مناطق تشكيل شد، مقررگرديد تا مدارس به ويژه در مقاطع ابتدايي، دانش آموزاني را به عنوان «پليس مدرسه» انتخاب و به اداره راهنمايي و رانندگي معرفي كنند تا توسط كارشناسان با مقررات ترافيك و علائم رانندگي آشنا شده و در هدايت دانش آموزان هنگام عبور از عرض خيابان ها، با مأموران همكاري كنند.
نوروزي تصريح كرد: اجراي طرح جديد محدوده ترافيك، افزايش ميزان جريمه ها و فعاليت گروه عمليات ويژه ترافيكي، هنگام بازگشايي مدارس تأثيربسزايي بر روان شدن ترافيك معابر بخصوص در نقاط مركزي شهر خواهدداشت و خودروهاي پارك شده به پاركينگ منتقل خواهدشد.
* تمهيدات ترافيكي شهرداري
در همين حال مهندس «محمدمهدي خورسندنيا» معاون حمل و نقل و ترافيك شهرداري تهران در گفت وگو با خبرنگاران در مورد تمهيدات پيش بيني شده براي كاهش بارترافيك در روزهاي اول مهرماه اظهار داشت: براي مقابله با نابساماني هاي ترافيكي كه هر ساله از نيمه شهريور تا اواسط مهرماه در معابر سطح شهر تهران ايجاد مي شود، ستاد ترافيكي تشكيل شده است و مناطق ۲۲گانه شهرداري موظف شده اند از صدور هرگونه مجوز حفاري تا نيمه مهرماه خودداري كرده و حفاري هاي درحال انجام را نيز تا پايان شهريورماه به اتمام برسانند.
خورسندنيا اظهار داشت: روز اول مهرماه نيز گره هاي كور ترافيكي كه ممكن است به دليل حضور دانش آموزان در معابر ايجادشود، از طريق گشت هاي هوايي شناسايي و رفع خواهدشد.
در عين حال، پيش بيني مي شود بارترافيكي معابرتهران در آستانه بازگشايي مدارس تا ۳۰درصد افزايش يابد.
وي افزود: هفته گذشته دوميليارد تومان اعتبار در اختيار شركت واحداتوبوسراني قرارگرفت تا ۲۵۰دستگاه اتوبوس در حال تعمير خود را براي بازگشايي مدارس آماده كند.
به گفته خورسندنيا، به منظور خدمات رساني هرچه بهتر به دانش آموزان، فاصله زماني حركت قطارهاي مترو نيز كاهش خواهديافت.
وي در بخش ديگري از سخنان خود در مورد افزايش قيمت بليت اتوبوس گفت: ارائه هر نوع خدمات و تخصيص يارانه بدون مطالعه مي تواند پيامدهاي منفي به دنبال داشته باشد و از آنجا كه شهرداري به دليل مشكلات درآمدي، توان پرداخت يارانه بليت اتوبوس را ندارد، قرار است مذاكراتي با دولت صورت بگيرد تا يارانه بليت توسط دولت پرداخت شود.