واشنگتن پست مترجم: وصال روحانى

چند هفته اى است كه شركتهاى پيكسار و ديسنى ششمين انيميشن كامپيوترى مشترك خود را اكران كرده اند و اين فيلم كارتونى كه «خارق العاده ها» (يا «شگفت انگيزها») نام دارد، تبديل به پرفروش ترين فيلم دنيا شده است و طى چهار روز نخست اكرانش در آمريكا و كانادا بيش از ۷۰ ميليون دلار فروخت. به آن بيفزاييد توفيق شگفت آور «شرك ۲» را كه كار دريم ووركز بود و پرفروش ترين فيلم سال ۲۰۰۴ دنيا بوده است و فروش ماههاى اخير «داستان كوسه» را تا به درستى دريابيد كه امسال، سال كارتون بوده است.
يك سرى فيلم تازه از همين دست از شركتهاى سونى، فاكس و ديسنى (شامل اولين انيميشن كارتونى اين استوديو بدون مشاركت پيكسار) در سال تازه اكران خواهد شد.
اخيراً ميزان قيمت سهام دريم ووركز در بازار بورس آمريكا هم به اعتبار كارهاى كارتونى اش ۳۸ درصد افزايش يافته است.
با اين وجود، حقوق سازندگان اين كارهاى انيميشن و نقاشان كارتونى نسبت به دهه پيش در سطح پايينى است و وضع كار استخدامى، زندگى و رفاهى اين رده چندان درخشان نيست. اين بدان خاطر است كه از زمان دفعه قبلى اوجگيرى فيلمهاى كارتونى، تعداد قابل توجهى از صاحبان اين تخصص كنار كشيده و راه ديگرى را رفته اند. تعدادى از متخصصان اين امر نيز جذب كارها و قسمتهاى ديگرى از امر فيلمسازى شدند و كارتون سازى مبتنى بر فناوريهاى كامپيوتر، بيشتر متكى بر استعدادها و مهارتهاى ويژه آن است و نه فقط پركار بودن.
دپارتمان انيميشن فاكس كه در سال ۱۹۹۷ شركت كارتون سازى كامپيوترى بلو اسكاى را خريدارى و آن را تبديل به زيرمجموعه خود كرد، بيشتر از ۲۵۰ نفر را در استخدام قطعى خود ندارد و حتى پيكسار كه در اين حرفه بيش از حد موفق بوده است، فقط ۷۰ نفر را در استخدام قطعى و تمام وقت خود دارد. با اين حال، اين كمپانى ها در حال افزايش استخدام هاى خود و جذب نيروهايى تازه هستند. پيكسار كه هر سال حداقل يك كارتون كامپيوترى رو مى كند، در حال چهار برابر كردن كارمندهايش است كه شايد نيمى از آنها به استخدام رسمى اين شركت درآيند. والت ديسنى قديمى و معروف نيز درحال جذب مجدد نيرو است.
اما مشكل اين است كه دراين حرفه خاص بيشتر از آن كه به افراد مسلط بر قصه گويى و هنرها ومهارت هاى ادبى وسينمايى برخورد كنيد، اشخاصى را مى بينيد كه تنها به فناورى هاى كامپيوترى مسلط ومجهز هستند و « فن» را جانشين « هنر» كرده اند. اينك يك فناورى و هنر ويژه در ساخت كارتون هاى كامپيوترى به كار گرفته مى شود كه نام آن را «مايا» گذاشته اند وبا حداكثر دو سال كار مى توان درآن به حداكثر تخصص رسيد. اين درحالى است كه كارتون سازان سنتى و اوليه، يك عمر را صرف كسب تخصص دركارشان مى كردند.
يك كارتون ساز كامپيوترى درهاليوود مى گويد: « بازار پر از كسانى شده است كه با كامپيوتر اعجاز مى كنند و از تكنيك بالايى سود مى جويند، اما به لحاظ هنرى جايگاه بالايى ندارند ونبوغى در آنها ديده نمى شود و اصلاً مثل مردمانى نيستند كه چند دهه پيش امثال « سفيد برفى» را ساختند. اين آدمها بازار را قبضه و همه جا را تسخير كرده اند و قيمت ها ونرخ ها را نيز پايين آورده اند.
بين كارتون سازان سنتى و اصيل و انيميشن سازان كامپيوترى دنيايى تفاوت ديده مى شود.»
مسأله وحقيقت ديگر آن است كه متخصصان كارتون سازى كامپيوترى بيشتر در آمريكا و كانادا و تاحدى بريتانيا ساكن اند و خبرى از پخش و تقسيم شدن استعدادها درسطح جهان نيست. جف كلانير رئيس شركت انيميشن سازى كلانيرر ـ والژاك مى گويد:« جذب وبكارگيرى انيميشن سازها و به كارگيرى متخصصان اين امر نسبت به گذشته بسيار كمتر خرج برمى دارد. اصلاً هم لازم نيست كه مثل گذشته براى ساخت يك فيلم كارتونى هر روز ۱۵۰ نفر را به طور پيوسته به كار گيريد.»
با اين وجود وبه رغم محدوديت ها و مشكلاتى كه گفتيم، بسيارى از دست اندركاران اين حرفه ، آن را منجى و تأمين كننده زندگى خود به لحاظ مسائل رفاهى وكامپيوترى مى دانند. تقريباً تمام كارهاى كارتونى موسوم به «۲D » كه دردرجه اول براى شبكه هاى تلويزيونى ساخته مى شوند ويا وارد بازار دى.وى.دى مى گردند. به سرعت سراز بازارهاى پرفروش آسيا درمى آورند ولى درآن جا نيز چنان از روى آنها كپى سازى مى شود كه به نظر مى رسد بازار مصرف درآن جا لبريز وبى نياز است و نمونه هاى مشابه اين كارها در آن جا فراوان است.« هويت يتمن» مرد متخصص و پرتجربه رشته انيميشن هاى كامپيوترى مى گويد: « به خاطر اين كه اين فن تازه تر است، هنوز متخصصان آن در سطح جهان زياد نيستند. درعين حال كسب استعداد ومهارت دراين حرفه رو به فزونى مى رود و ديرى نخواهد پاييد كه كپيه سازى حرف اول را دراين رشته خواهد زد.»
يكى از شركت هاى مشهورى كه درصدد ورود به عرصه فيلمسازى كامپيوترى است، « لوكاس فيلم» است وبراى اين منظور ادوات وتأسيسات تازه اى درسنگاپور تأمين و از سوى متخصصان اين استوديو به كار گرفته شده است. شرايط از سال هاى اخير بهتر نشان مى دهد اما به روشنى ۱۰ سال پيش نيست. در اواسط دهه ۱۹۹۰ حقوق و دستمزد انيميشن سازها به اوج رسيد و آن زمانى بود كه والت ديسنى هنوز با كارهايى مثل «شاه شير» و «علاءالدين» حكومت مى كرد. اوج آن روند در سال ۱۹۶۶ بود كه تعداد اعضاى اتحاديه انيميشن سازهاى آمريكا به سه هزار تن مى رسيد. وقتى ديسنى بخش انيميشن سازى سنتى خود را بين سال هاى ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳ تعطيل كرد و ۸۵۰ نفر را بيكار كرد تعداد اعضاى اين اتحاديه ناگهان به ۱۵۰۰نفر كاهش يافت. اينك اين اتحاديه دو هزارنفر عضو دارد كه چيزى حدود ۸۰ درصد آنها سر كار وشاغل هستند. انيميشن سازان تلويزيونى مى گويند حقوق شان كاهش يافته است و اكثر آنها هر سال كمتر از ۹۰ هزار دلار در طول سال درآمد دارند و اين در حالى است كه تا همين چندسال پيش بسيارى از «بااستعدادهاى» اين حرفه بيش از ۱۰۰ هزار دلار درآمد داشتند. در قسمت ساخت فيلم هاى فيچر و بلند كارتونى حداقل حقوق هفتگى يك انيميشن ساز ۱۳۸۰ دلار است و قانون، كمتر از آن را نمى پذيرد.
با اين حال گزارش هاى موجود حاكى از آن است كه به كارتون سازهاى پيكسار بيش از اين رسيدگى مى شود و به خصوص در زمان بيكارى و يا قطع همكارى، غرامت هاى كلانى مى گيرند. يك واقعيت و مسأله ديگر در اين صنعت و حرفه اين است كه ثبات و استمرار در آن كمتر و كمتر مى شود. با اين كه استوديوهاى بزرگ به هنگام ساخت كارهاى كارتونى خود به امكانات و آدم هاى خود اكتفا مى كنند و از نيروهاى ساير استوديوها مدد نمى گيرند اما رسمى كه اخيراً در اين حرفه باب شده، اين است كه براى ساخت هر فيلمى عده اى گرد مى آيند وپس از اتمام كار، ديگر كنار هم نمى مانند و متفرق مى شوند و اين مشابه رسم جارى در امر ساخت فيلم هاى فيچر و زنده و غيركارتونى است. به كلام ديگر تشكل و ثبات و ماندگارى در دپارتمان كامپيوترى استوديوها هر روز كم و كمتر مى شود. مايكل اسكروگينز مدير لابراتوارهاى كارتونى و كامپيوترى كال ارتز مى گويد: «روش كار در دنياى ما مثل سيستم سازندگان فيلم هاى زنده و فيچر شده است. يعنى شما هر روز آدم هاى كمترى را كه در مركز اصلى استوديوها مستقر باشند مى بينيد و اكثريت با كسانى است كه به هنگام ساخت يك فيلم كارتونى متمركز و مجتمع مى شوند و با پايان كار متفرق و ناپديده مى گردند. قبلاً در اين حرفه همه چيز متمركز بر بخشش ها و دپارتمان هاى ثابت بود.»
در عين حال موقعيت هاى شغلى براى انيميشن سازها بيشتر از گذشته شده، به خصوص كه «اصل تجمع براى كار و سپس تفرق» باب شده است، از طرف ديگر تعداد زيادى از شركت هاى فيلمسازى و بازى هاى ويديويى به دنبال همكارى با كسانى هستند كه اين بازى ها را با تدوين و ارائه كاراكترهاى كارتونى جديد كامل كنند. وجه و اتفاق ديگر، انتقال كارگردانان انيميشن به دنياى فيلمسازى زنده و غيركارتونى است. به عنوان مثال اندرو ادامسون كارگردان «شرك» در حال ساختن فيلم زنده و غيركارتونى جديدى به نام «شير، جادوگر و لباس» است كه به شدت مبتنى بر ماجرا و برخورد و اسپشيال افكت است.