۲۸ آوريل ۱۹۳۶ ( ۱۸ ارديبهشت ۱۳۱۵ ):حالت مزاجى ملك فؤاد پادشاه مصر از روز ۲۸ آوريل بحرانى شد و بعدازظهر همان روز درگذشت.
جسد شاه با تشريفات لازم به كاخ عابدين حمل شد و سپس در مسجد الرفاعى( مقبره خاندان محمدعلى پاشا)، دفن گرديد. هنگام تشييع جنازه ملك فؤاد ، ملكه مصر چادر سفيدى بر سر داشت و در بازگشت از مراسم از هوش رفت. ملك فاروق بلافاصله بعد از انتشار خبر درگذشت پدرش، لندن را به قصد قاهره ترك كرد.
مجلس ترحيم ملك فؤاد در تهران
از طرف نمايندگى سياسى دولت مصر درتهران در روز اول ماه مه ۱۹۳۶ مجلس ترحيمى براى پادشاه متوفى مصر در محل سفارت آن كشور برگزار گرديد. در اين مراسم نخست وزير، رئيس مجلس شوراى ملى ، هيأت وزرا ، سفرا و وزراى مختار دول مختلف شركت داشتند.
ملك فؤاد در ۲۶ مارس ۱۸۶۸ در قاهره به دنيا آمد، و در نهم اكتبر ۱۹۱۷ به جاى برادرش سلطان حسن اول پادشاه مصر شد. ملك فؤاد پيش از مرگ به پزشكان معالج خود گفته بود: «معالجه چه نتيجه اى دارد؟ بگذاريد من بميرم!»
پادشاه مصر پيش از مرگ «ماهرپاشا» نخست وزير ، را احضار كرده بود. محافل نزديك به دربار او را نايب السلطنه مى دانند، زيرا فاروق (وليعهد)به سن قانونى نرسيده است.
تشكيل شوراى نيابت سلطنت
پس از درگذشت ملك فؤاد شوراى سلطنت تشكيل شد. اعضاى هيأت نيابت سلطنت را ملك فؤاد درنامه مهر و موم شده اى قبل از مرگ خود تعيين كرده بود.
فؤاد به هنگام مرگ ۶۸ ساله بود.
حزب وفد نسبت به انتخاب نايب السلطنه توسط دولت وقت معترض بود. به نظر وفدى ها مجلس جديد بايد ظرف ۱۰ روز تشكيل شود، كابينه ماهر پاشا استعفا بدهد و نايب السلطنه را مجلس جديد انتخاب كند.
به عقيده محافل سياسى پيروزى حزب وفد در انتخابات پارلمانى محقق بود و درآن شرايط وضعيت مشروطه در مصر در اثر فوت ملك فؤاد كمى تاريك به نظر مى رسيد. در صورت انجام انتخابات جديد، هشتاد و پنج تن از حزب وفد بدون هيچ گونه مخالفتى حتماً انتخاب مى شدند و حزب وفد مى بايست براى ۱۴۰ كرسى باقى مانده كوشش كند.
در مورد مذاكرات مصر و انگلستان با وجود آنكه هنوز مسأله سودان و موضوع اقامت اتباع خارجه روشن نشده بودبا وجود اين مذاكرات قاهره به طور رضايت بخشى پيش مى رفت.
محافل مطلع اظهار مى داشتند كه دولت انگلستان به زودى نيروهاى انتظامى خود را از قاهره احضار كرده و درترعه سوئز متمركز خواهد نمود. متقابلاً دولت مصر در ساختن راه هاى شوسه تسريع خواهد كرد.
ضمناً در ترعه سوئز پايگاه هاى جديدى هم تأسيس خواهد شد و به طور كلى با انعقاد قراردادهاى جديد موقعيت نظامى انگليس در مصر استوارتر خواهد گرديد. وتمامى اين تحولات بخاطر آن است كه جنگ جهانى دوم اجتناب ناپذير به نظر مى رسد.
تسليت صدراعظم آلمان
آدولف هيتلر، صدراعظم آلمان، تلگرام تسليتى براى فاروق فرستاده است.
از سوى شاهان ، رؤساى جمهورى و فرمانروايان ممالك مختلف جهان نيز تلگرامات تسليت فراوانى به دربار مصر مخابره شده است.
پرنس محمدعلى وليعهد مصر شد
على رغم نظر حزب وفد، كه انتخاب نايب السلطنه را از اختيارات مجلس آينده مى دانست، شوراى نيابت سلطنت مصر مشتمل بر پرنس محمدعلى (فرزند توفيق پاشا، خديو پيشين مصر) و عبدالعزيز عزت پاشا و «صبرى پاشا» (برادر ملكه مصر) تشكيل جلسه داد.
همزمان هيأت وزيران كنونى طبق قانون اساسى با توجه به نظر شوراى سلطنت پرنس محمدعلى را وارث تاج و تخت مصر دانست. پرنس محمدعلى تحصيل كرده سوئيس واتريش بود و به زبان هاى فرانسه، آلمانى و عربى تسلط داشت. بدين ترتيب تا رسيدن ملك فاروق به سن قانونى شوراى سلطنت به رياست پرنس محمدعلى عهده دار امور سلطنت مصر گرديد.
كابينه حزب وفد و عهدنامه مصر و انگليس
اندكى بعد از در گذشت ملك فؤاد، انتخابات مصر در ماه مه ۱۹۳۶ برگزار گرديد و همان طور كه پيش بينى مى شد حزب وفد، كه نزديك به هفت سال از دسترسى به حكومت محروم مانده بود، در اوج قدرت به زمامدارى رسيد.
با پيروزى قاطع حزب وفد، نحاس پاشا فوراً دولتى از اعضاى حزب وفد تشكيل داد و اولين اقدام او، ادامه مذاكره با انگلستان بود. در سالهاى آخر سلطنت ملك فؤاد دولت انگلستان مواجه با خطر روزافزون حضور ايتاليا در درياى مديترانه و درياى سرخ بود و براى آن دولت ضرورت داشت كه به روابط خود با مصر سر و صورتى بدهد. مدارا و ملايمت دولت انگلستان از يك سو و درس عبرتى كه موسولينى با اشغال حبشه به كشورهاى منطقه داده بود، مصر را نيز سازگارتر كرد و خطر روزافزون فاشيسم به حمايت انگليس از مصر مفهوم و معناى خاصى داد.
آن دسته از رجال ميانه رو مصرهم كه معتقد بودند رژيم تحت الحمايگى كه تا حدى بر مبناى اصول انسانيت باشد از سلطه مستبدانه فاشيسم به مراتب بهتر است، در اين هنگام قدرتى پيدا كردند. با اين مقدمات، قرار بر اين شد كه در مذاكرات آينده با انگلستان هيأت نمايندگى مصر ۱۳نفر باشند: ۷نفر از حزب وفد و شش تن از احزاب مختلف ديگر. اين هيأت تشكيل شد و نحاس پاشا به رياست آن هيأت انتخاب گرديد.
موارد توافق مصر و انگليس كه در ۲۶ماه اوت ۱۹۳۶ اعلام شد به طور خلاصه از اين قرار بود:
۱ ـ انگلستان متعهد مى شود كه مصر را در برابر هرگونه حمله خارجى حفظ كند و مصر متقابلاً در موقع جنگ تمام وسايل ارتباطى خود را در اختيار انگلستان مى گذارد.
۲ ـ دولت انگلستان مى تواند ده هزار سرباز و چهارصد خلبان در سرباز خانه هايى كه به خرج دولت مصر ساخته خواهد شد نگهدارى كند. در ضمن دولت انگلستان تمامى پايگاه هاى نظامى خود را در خاك مصر، به استثناى پايگاه دريايى اسكندريه، تخليه خواهد كرد و پايگاه اسكندريه تا مدت ۸سال در اختيار دولت انگلستان خواهد بود.
۳ ـ مصرى ها مى توانند به هر ميزانى كه بخواهند به سودان مهاجرت كنند و قواى نظامى مصر اجازه دارند به خاك سودان وارد شوند.
۴ ـ دولت انگلستان براى لغو قانون كاپيتولاسيون با مصر همكارى خواهد كرد.
۵ ـ دولت انگلستان جهت عضويت مصر در جامعه ملل تلاش خواهد كرد.
۶ ـ دولت انگلستان نماينده اى با مقام سفارت كبرا كه همواره بر ساير ديپلماتها برترى خواهد داشت به مصر خواهد فرستاد.
۷ ـ قرارداد، محدوديت زمانى ندارد و هميشگى است. معذالك پس از بيست سال امكان دارد كه براى تعديل آن مذاكراتى صورت بگيرد. در ضمن هر نوع تجديد نظر در اين قرارداد بايد براساس اتحاد طرفين باشد نه به منظور ديگر.
سخنان وزير امورخارجه انگلستان در مورد سودان و قرارداد جديد
در روز ۲۴نوامبر۱۹۳۶ (۲۴آذر۱۳۱۵) وزير امورخارجه انگلستان از پارلمان انگلستان تقاضا كرد تا قرارداد مصر و انگليس را تصويب كند. وى خاطرنشان كرد كه مذاكرات مصر و انگليس با مواردى شروع شد كه بيش از ساير موارد دچار اشكال بود، از جمله مقررات مربوط به مسأله ارتش و ملاحظات مربوط به سودان.
وزير امورخارجه تذكر داد كه: «حزب وفد قراردادى را با دولت بريتانيا پيش بينى نموده است كه منجر به استقلال كامل و حمايت از منافع انگلستان خواهد گرديد و بايد دانست كه منافع دولت انگلستان با استقلال مصر تباينى ندارد. دولت انگلستان علاقه مند است كه ترعه سوئز را، كه از مهم ترين خطوط ارتباطى جهان است، حفظ نمايد و كشور مصر سعادتمند است كه با دولتى هم پيمان مى شود كه نيروى زمينى وهوايى و دريايى درجه يك دارد.»
وزير امورخارجه انگلستان تصريح كرد كه قرارداد فى مابين، ۲۰ساله است و در مورد ترعه سوئز اگر طرفين نتوانستند مسائل مربوط به امنيت ترعه سوئز را حل كنند، اين مسأله به «شوراى جامعه ملل» يا سازمانى كه طرفين رضايت داشته باشند محول خواهد شد.
تاجگذارى ملك فاروق
فاروق پادشاه جديد مصر كه به سن قانونى رسيده است در ۲۸آوريل ۱۹۳۶ (۸ارديبهشت۱۳۱۶) در مراسم رسمى تاجگذارى به تخت نشست و به اين مناسبت در سفارتخانه هاى آن كشور در كشورهاى مختلف جهان جشن هايى برگزار شد، از جمله در تهران مجلس جشن و شب نشينى بزرگى ترتيب داده شده بود كه هيأت وزيران و رجال كشورى و لشكرى در آن شركت داشتند.
ادامه دارد