وفا شمس
پول چسب مى خورد؛ «يه خورده هم اين وبچسبون». پول تا مى خورد و مى رود ته جيب خاك گرفته. پول، مچاله مى شود توى مشت مردى كه تا چند لحظه پيش انگشتش توى گريس بود. پول، مى افتد توى جوى آب. لجن سبزى كنارش مى چسبد. طرف خم مى شود. پول حالا لاى انگشتاش است؛«چيزى نيست فوتش كنيم پاك مى شود». پول روى سنگ توالت خوابيده. يكى پيدايش مى كند.ماچش مى كند؛ «آخ جان پول!!!» پول،با آب دهان و به كمك انگشت شصت خيس مى شود.
تفى مى شود تا شمرده شود. پول، بهترين رفيق ساعت ۷ عصر براى پسرك است مى رود تا با آن قاقالى لى بخرد.پسرك يادش رفت دستهايش را از دستشويى كه آمد بيرون بشويد. پول، توى كف دست بقال قل مى خورد. پول حالا دست من است. دست تو است. آن را به عنوان بقيه پولمان گرفته ايم. كسى نگاه نمى كند.
با زبان چسب روى آن را خيس مى كنيم تا بلند شود و چسب تازه اى بچسبانيم. پول، به يك منبع پر انرژى ميكروبى تبديل شده كه گاه براى بوسيدنش توى صف دعوا مى ايستيم.
پول...!
راه حل چيست؟
اين گزارش نگاهى دارد به تلاشهايى در راستاى حذف گردش و نهادينه كردن استفاده از كارتهاى اعتبارى در ايران. اما آيا تمام امكانات مهياست؟!
محققان و كارشناسان بهداشت هنوز تحقيقاتى در مورد بيمارى خاصى كه از طريق آلودگى اسكناس به انسان منتقل شود، انجام نداده اند.
مهندس سيدرضا غلامى كارشناس اداره بهداشت مواد غذايى مركز سلامت محيط و كار وزارت بهداشت اعتقاد دارد اسكناس به دليل اينكه مدام دست به دست مى شود، ميكروبهاى زيادى در خود دارد و اين ميزان آلودگى بالا باعث انتقال بيشتر بيماريهاى مدفوعى - دهانى مى شود كه از طريق دست انسان صورت مى گيرد. غلامى مى گويد: «عادت بدى كه متأسفانه گريبانگير بسيارى از مردم جامعه است، اين است كه در حين شمارش پول چندين بار انگشت رابه سر زبان مى زنند و اين شايع ترين انتقال آلودگى از طريق دست به بدن است». وى ادامه مى دهد: «اگر شخصى زخمى بر انگشت داشته باشد و آن زخم باز مملو از چرك باشد، خب، خيلى راحت ميكروبها به پول منتقل مى شوند. اين خود عامل بسيارى از اسهالهاى اى كلاى ۱۵۷ است».
كارتهاى اعتبارى
در بسيارى از كشورها پول از مبادلات تجارى حذف شده است. كارت اعتبارى آمريكن اكسپرس بيش از ۶۰ سال است كه در كشورهاى مختلف مورد مصرف قرار مى گيرد.دكتر على رشيدى، اقتصاددان اعتقاد داردسيستم IT ايران با كشورهاى پيشرفته غيرقابل مقايسه است. رشيدى مى گويد:« در كشورهاى پيشرفته دسترسى وچك كردن وضعيت موجود مالى بسيار راحت است. مثلاً هرچقدر هم ميزان خريد بالا باشد فروشنده با يك تماس تلفنى با مركز مى تواند از اعتبار كارت مطمئن شود. فروشگاهها ومراكز خريد صورت حسابهاى خودرا هر هفته به بانك عامل تحويل مى دهند و حسابشان را بستانكار مى كنند از سويى درصدى هم بابت همين كار مى گيرند. رشيدى ادامه مى دهد: «اما متأسفانه در سالهاى اخير شاهد عقب ماندگى كشورها، از اين تكنولوژى پيشرفته بوده ايم.
وقتى IT ها خوب كار نكنند ويا سيستم هاى حسابرسى و گزارشى مطابق آنچه كه بايدعمل كنند نباشد، نبايد انتظار پيشرفتى در اين زمينه داشت. سطح فكرى - مغزى تكنولوژيكى ما در مقايسه با كشورهاى ديگر به مراتب پايين تر است كه اين جزو عقب ماندگى كشور محسوب مى شود.
در بسيارى از كشورها مردم مى توانند حتى بدون داشتن پول نقد كارت اعتبارى دريافت كنند. بانكها و سيستمهاى مالى مبالغى به صورت وام اعتبارى در اختيار افراد قرار مى دهند تااعتبار كارت آنها صفر نباشد، بدين شكل بدون گردش پول كاغذى افراد مى توانند مايحتاج خود را تهيه كنند».
سامانه ناقص
«اختلال در دستگاهها به امرى طبيعى تبديل شده» اين را جهانگير امينى كارمند يك شركت خصوصى مى گويد: «گاه دستگاه بدون دليل كارت را مى بلعد در حاليكه شعبه نيز تعطيل شده و دسترسى به پول تقريباً ناممكن مى شود، از اين قبيل مسائل متأسفانه، خيلى اتفاق مى افتد وهيچ كس جوابگو نيست».
سحر گلپوش نيز از دستگاههاى خودپرداز ناراضى است:«بعضى وقتها به مبلغ ناچيزى نياز فراوان داريم، به نزديك ترين دستگاه خودپردازى كه مى رسيم بايد در صف طولانى بايستيم، تازه اگر هم اختلال فنى نداشته باشد يا دهها مشكل فنى ونقص هم نداشته باشد».
اداره تحقيقات بانك ملى در سال گذشته مجموع IT هاى موجود در كشور را ۲۸۸۹ دستگاه اعلام كرد.آيا تمام IT ها فعال هستند؟
پول، اطمينان ، فرهنگسازى
انباشتگى پول در لابه لاى جامعه به چشم مى آيد. آدم هايى كه با كيسه هاى پلاستيكى سياه از بانك ها بيرون مى آيند و چشمانشان تا رسيدن به مقصد سرشار از وحشت و اضطراب يك اتفاق آنى است.
يك كيف قاپى. چرا براى رسيدن به استانداردهاى جهانى وحذف حمل فيزيكى پول فاصله داريم؟ محمود اللهيارى فرد كارشناس امور بانكى به دلايل مختلفى اشاره مى كند، «اولين عامل عدم وجود بستر فنى ومخابراتى مناسب و در كنار آن كمبودهاى فرهنگى - آموزشى است.
از ۵ - ۴ سال پيش در بانكدارى نوين، استفاده از ITM ها رايج شد و اكنون حتى انتقال وجوه نيز با دستگاههاى خودپرداز امكانپذير است. ولى مشكل را تنها در اينجا نبايد جست وجو كرد».
اللهيارى فرد تأكيد دارد بانكها و دولت در رابطه با فرهنگسازى كارى نكرده اند؛ «شما ببينيد دراكثر فروشگاههاى بزرگ پايانه هاى مخصوص ITM ها وجود دارد ولى به دليل نداشتن اطمينان و سطح آگاهى كم افراد، باز هم ترجيح مى دهند از پول نقد استفاده كنند».
وى ادامه مى دهد:« براساس استانداردهاى بين المللى ،براى صرفه جويى و كاهش هزينه هاى سربار ، بانكها سعى مى كنند بسيارى خدمات و موارد خاص را با تكيه بر تكنولوژى انجام دهند».
سؤال بعدى كه اين كارشناس به آن پاسخ مى دهد پيرامون ميزان اطمينانى است كه بانكها به حرفهاى خودشان دارند: « اين ميزان اطمينان چندان بالا نيست . ازسويى بايد ظرفيت هاى محدود را نيز در نظر گرفت.
عليرغم افزايش متقاضيان دريافت كارتهاى اعتبارى،محدوديت سيستم همچنان برقرار است. لذا بانكها در سرويس دهى به مشترى دچار مشكل مى شوند. به همين دليل سيستم شتاب نيز با مشكل بر مى خورد. بانكها قابليت جوابگويى به مشتريان خود را ندارند چه رسد به تبادل اطلاعات بين بانكى از طريق Getway ها.
مأموران غيرقابل دسترس!
«يكپارچه نبودن سيستمهاى بانكى باعث مى شد كلمه «محلى» در توصيف سيستمهاى خود پرداز مقابل واژه «شتاب» قرار گيرد».
اللهيارى فرد در ادامه مى گويد:«وقتى مى گوييم سيستم شتاب دستگاههاى خودپرداز، يعنى بانكدارى الكترونيكى ، يعنى بدون محدوديت زمانى ومكانى امكان انجام خدمات بانكى را داشته باشيم.  چيزيكه فعلاً در سيستم مشاهده مى كنيم به شكل قابل ملاحظه اى تناقض دارد».
اما مى توان پرسيد چرا در صورت وجود كوچكترين مشكل در دستگاههاى خودپرداز، تعمير يا به راه اندازى مجدد آنها به مشكل بر مى خورد؟
اللهيارى چنين پاسخ مى دهد:« براساس مقررات قبل از تعطيل شدن هر شعبه بايد دستگاه خودپرداز كنترل شوند و شارژ آنها تنظيم گردد تا در صورت بروز مشكل نسبت به رفع معايب اقدام شود. به دليل ويژگى يكپارچگى خودپرداز از محل كنترل يا انفورماتيك مشكلات مانيتور خواهند شد». وى از مأمورانى نام مى برد كه اصطلاحاً به صورت«oncall» فعاليت مى كنند كه درصورت به وجود آمدن مشكل به رفع معايب بپردازند ولى متأسفانه يا فاصله زمانى كه از مشكل مطلع مى شوند تا لحظه اقدام عملى طولانى است، يا اينكه اصلاً در دسترس نيستند! چه بايد كرد؟
اللهيارى مى گويد:«برنامه ريزى درست در راستاى به حداقل رساندن وقفه و مشكلات، يكى از راههاست. درمرحله بعدبايد كار آمارى انجام داد تا سرويس دهى دستگاهها از نظر زمان بندى به حداقل برسد».
و اين چيزيست كه براى رسيدن به آن هنوز بايد صبر كنيم!