عليرضا جلاييان
در حالى كه دو سال از زلزله بم مى گذرد تعدادى از صاحبنظران ميراث فرهنگى معتقدند باوجود كمك هاى خارجى كارچندانى براى بازسازى ارگ بم صورت نگرفته است. اين در حالى است كه جهان آبادى، مدير داخلى ارگ بم در گفت و گو با ايران عنوان كرد:
در حال حاضر ترميم و بازسازى ارگ بم با در نظر گرفتن احتمال دوباره زلزله در منطقه صورت مى گيرد و مسؤولان و متخصصان سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى كشور پس از تحقيقات صورت گرفته براى بازسازى ارگ تاريخى بم ستاد خبرى اى از اساتيد بنام خارجى و داخلى جهت بازسازى ارگ بم تشكيل دادند كه اين ستاد با حمايت مستقيم رئيس سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى و دوستداران آثار تاريخى در دنيا كار خود را در دو مرحله ميان مدت پنج ساله و بلند مدت ۱۰ ساله آغاز كرده اند.
جهان آبادى ادامه داد: برنامه ميان مدت پنج ساله به بازسازى و حفاظت و آوار بردارى از تمامى قسمت هاى آسيب  ديده مربوط مى شود كه خوشبختانه كشور ژاپن براى تجهيز كارگاه بازسازى ارگ بم تعدادى از ماشين آلات روز دنيا راجهت آوار بردارى، به اين كارگاه فرستاده است كه باعث مكانيزه شدن تمامى قسمتهاى كارآوار بردارى شده است.
وى افزود: در حال حاضر كار آوار بردارى تمامى بخش هاى ارگ بم به پايان رسيده و فقط كار آوار بردارى قسمت حاكم نشين ارگ كه در شيب خيلى تندى واقع شده است، ادامه دارد.
مدير داخلى ارگ بم ادامه داد در كارگاه ارگ بم با نظارت كامل اساتيد يك آزمايشگاه خاك شناسى و ساخت خشت احداث شده است كه روزانه ۵۰۰ عدد خشت را به روش علمى تهيه مى كند و در اختيار كارگاههاى فعال ارگ قرار مى دهد. وى ادامه داد: در آوار بردارى هاى صورت گرفته تعداد ۲۰ هزار قطعه سفال و اشياى عتيقه كشف شده است كه براى حفظ اين آثار كار احداث موزه و بانك مخزن و همچنين انبار را شروع كرده ايم. وى در باره اقدامات حفاظتى در ارگ بم گفت: جهت حفاظت ارگ اقدامات گسترده اى صورت گرفته است كه از جمله آن شمع گذارى و بستن داربست هاى حفاظتى و ايمن سازى ضلع جنوبى حصار و پى بندى و مرمت قسمتى از حصار ها است كه در اثر زلزله تخريب شده بود. براى دسترسى آسان و تحقيق كارشناسان نيز اطراف تمامى ۳۲ برج موجود در ارگ داربست حفاظتى نصب شده است.
جهان آبادى همچنين اظهار داشت: اين شهر قديمى از چهار قسمت تشكيل شده و به طور كلى شامل خندق گرداگرد حصار ، بر جهاى ديده بانى، مدخل قديمى، كوچه ها و خانه ها است كه از سمت شمال شرقى يك حصار و از طرف جنوب چهار حصار قلعه را در بر مى گيرد و در مجموع ۳۸ برج ديده بانى در فواصل معين قرار گرفته است كه تا پنج سال آينده ارگ تاريخى بم را آماده پذيرايى عموم گردشگران دنيا خواهد ساخت.
مدير داخلى ارگ بم عنوان كرد: ۶۴ مورد از آثار تاريخى بم شناسايى شده است كه تنها ۲۲ مورد آن ثبت شده و ۱۰ مورد آن تاكنون به دليل مشكلات مالى و حقوقى تاكنون ثبت نشده است. وى همچنين هزينه بازسازى بزرگترين بناى خشتى جهان را در هر ماه ۲۰۰ ميليون تومان ذكر كرد و افزود: اين مبلغ از سوى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى و سازمانهاى جهانى ميراث فرهنگى تأمين مى شود.
پس از گذشت دو سال از فاجعه تلخ زلزله بم كار بازسازى ارگ بم با دقت در مستند سازى و بررسى تأثير زلزله بر سازه هاى خشتى صورت مى گيرد. پايگاه پژوهشى ارگ بم نيز مسائل متعددى را مورد توجه قرار داده اند كه از جمله آن مقاوم سازى خشت و سازه هاى خشتى در مقابل زلزله و همچنين حريم شهر قديم بم به مركزيت كهن دژ بم (ارگ بم) مشخص شده است.
همچنين در اين خصوص از تمام انديشمندان داخلى و خارجى استفاده شده و با مهارت تمام با توجه به مستندات قبلى و با رعايت دقيق ضوابط اقدام به مرمت و بازسازى شده است.
شهر بم يكى از كهن ترين مراكز شهر نشينى در ايران بوده و گواه اين امر تپه هاى تاريخى «بيدرون» در ۱۰ كيلومترى شمال و تل آتشى در دارستان در فاصله ۳۰ كيلومترى شرق بم است كه متعلق به هزاره هاى دوم تا چهارم قبل از ميلاد مسيح است. بر اين اساس زندگى در بم و اطراف آن از شش هزار سال قبل شكل گرفته و در دورانى از تاريخ مكانى كه امروز «ارگ» ناميده مى شود، تمركزى به وجودآمده است.
در شمال شرقى شهر بم، بر بالاى دامنه صخره اى عظيم قلعه اى مستحكم را پى افكنده اند كه اهالى محلى آن را «ارگ» مى نامند.
ارگ بم نمونه كاملى از شيوه هاى معمارى ايران است و بزرگترين مجموعه خشتى جهان به شمار مى آيد. اين ارگ به شكل قلعه اى پرشكوه بر فراز تپه اى به ارتفاع ۶۱ متر چونان تاجى بر سر بناهاى تاريخى ايران مى درخشد.

توسعه  فرهنگ سفر و گردشگرى داخلى از ديرباز جزو دغدغه ها و نگرانى هاى مسؤولان سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى بوده است، ولى اين نگرانى ها تاكنون راه به جايى نبرده است؛ افزايش آمار سفرهاى نوروزى داخل كشورى در سال ،۸۴ مسؤولان را بر آن داشت كه گمان برند رشد سفرهاى داخلى به دليل تبليغات مؤثر و تسهيلات در نظر گرفته شده  آنها جهت اسكان موقت و پذيرايى از مسافران بوده است، ولى اين نگرش و رشد كمى تا چه زمانى بدون نهادينه شدن فرهنگ سفر و گردشگرى داخلى ادامه خواهد داشت؟
به گزارش خبرنگار ايسنا در حالى كه اجراى طرح هاى بلند مدت و كوتاه مدت مى تواند مسؤوليت مديران سازمانى را كاهش داده و فرهنگ سفر و گردشگرى داخلى را توسعه دهد، ولى هر بار اين طرح ها يا در نيمه  راه رها مى شوند و يا به دليل نبود حمايت و همكارى ساير مسؤولان به سرانجام نمى رسند.
امروزه كارشناسان بر اين باورند كه خانواده كوچكترين عنصر جامعه است، لزوم بازنگرى در ساختار و نگرش هاى موجود در آن در جهت نهادينه سازى فرهنگ سفر، مى تواند مؤثر باشد و ديدگاه ها و رفتارها را تا حدى به صورت ريشه اى تغيير دهد.
برخوردهاى تخصصى با هر يك از اعضاى خانواده و جامعه با آموزش هاى منسجم و كيفى شايد در روند توسعه  صنعت گردشگرى با وجود چشم انداز ۲۰ ساله  در نظر گرفته شده در سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى مؤثر باشد.
در همين راستا طرح «گردشگرى بانوان كشور» در سال ۸۲ در دو ساختار قالبى و محتوايى براى هرچه پربار كردن لحظات زندگى و گشايش حسابى مخصوص براى برنامه ريزى شخصى بانوان براى ديدن و آموختن، عمل،  رشد و بالندگى از طريق آموزش سفر ارائه شد.
اين طرح داراى شبكه هاى مختلفى چون، عضويت، آموزش، عرضه و تقاضا، سازماندهى گروه هاى هم افق و شبكه  ارائه خدمات است.
در شبكه  عضويت، شرايط و مراحل عضويت تدوين و اعضا در شبكه  استانى، كشورى و جهانى به هم مى پيوندند. در شبكه  سازماندهى، اعضا متناسب با جنس، سن، گروه اجتماعى و تمايلات و علايق خود به گروه هاى مختلف تقسيم مى شوند و در شبكه استانى، كشورى و جهانى با يكديگر ارتباط برقرار مى نمايند.
در شبكه  آموزش، برنامه آموزش اجبارى پايه در چهار مبحث فرهنگ سازى شرط ورود به كانون جهانگردى فرهنگى به اعضا ارائه مى گردد و اعضا بعد از طى كلاسهاى ادوارى پايه متناسب با استعداد و علايق خود وارد دوره هاى كوتاه مدت كاربردى و مهارتهاى ۲۰ گانه  خواهند شد.
كليد و جاذبه  اين دوره ها، مشاوره تن و روان در طول سفر و يا مقاطعى از دوران عضويت است و به جز آن به دارندگان مهارت هاى ۲۰ گانه گواهينامه معتبر ارائه و بانوان و دختران حائز شرايط از بيمه تأمين اجتماعى و ساير مزاياى تدبيرى دفتر امور زنان وزارت كشور برخوردار مى گردند.
به گزارش ايسنا، در شبكه  تسهيلات و خدمات بانوان عضو از طريق مشاركت در صندوق پس انداز سفر كه از سوى انجمن كاج ميراث مجرى اين طرح، تأسيس مى گردد، تسهيلات مسافرتى از قبيل اقامت، پذيرايى، گشت و سفر و راهنمايى را ارزان تر از سطح موجود دريافت مى نمايند و چرخه  رفت و آمد در ۳ فاز، گردش استانى، كشورى و جهانگردى به منظور آشنايى با توانمنديهاى هر سطح و ارتباط با افراد مقيم آن منطقه است.
در شبكه  عرضه و تقاضا كه «توريسم كنوانسيون» نيز گفته مى شود، اعضا و گروه هاى هم افق توانمنديهاى خود را در سه مرحله نمايش، آموزش و عرضه در نمايشگاه هاى خاصى كه بدين منظور ترتيب داده مى شود، به نمايش و فروش مى گذارند و فرهنگ صرفه جويى و حذف روحيه مصرف از اين نقطه آغاز مى شود.
همچنين اين پروژه در قالب ۶ طرح «فرهنگ سازى و آگاه سازى» با هدف هماهنگى و تفاهم در خصوص طرح ها و برنامه هاى گردشگرى و بيان چشم اندازهاى طرح، «آموزش راهنمايان گردشگرى ويژه  جوانان فارغ التحصيل غيرشاغل» با هدف ايجاد مهارت و قابليت در گروه هاى ۳۰ نفر در ۳۰ استان كشور با مديريت و تورگردانى، طرح «تورگردانى و آموزش در سفر» با هدف تأمين و غنى سازى اوقات فراغت، معرفى ميراث طبيعى و فرهنگى سرزمين و ايجاد زمينه براى مشاركت و وفاق خانوادگى و اجتماعى، طرح «ايجاد شبكه اطلاع رسانى» با هدف ارائه خدمات و تسهيلات گردشگرى و ايجاد درآمد و اشتغال، طرح «سياره هاى گردشگرى» با هدف اشاعه  گردشگرى آسان و ارزان با محوريت مديران خانه (بانوان) و طرح «اقامتگاه هاى خانوادگى» (استانداردسازى) «Family Hotels» با هدف هماهنگى اقتصادى بين تقاضاى گردشگرى و عرضه  خدمات اقامتى و پذيرايى در خانه هاى استاندارد، اجرا مى شود.
به گزارش ايسنا، طرح ويژه  گردشگرى بانوان در سال ۸۲ از سوى وزارت امور خارجه پذيرفته شد و به دنبال برگزارى اولين همايش ها، ۱۶ استان براى مشاركت در اين طرح درخواست كردند ولى تاكنون ۱۱ استان در اين طرح مشاركت داشته اند. اين در حالى است كه تا سال ۸۵ طرح ويژه  گردشگرى بانوان بايد در ۳۰ استان كشور اجرا شود.
از ميان ۱۱ استان مورد نظر، استان گيلان در اجراى طرح پيش رو بوده و دوره هاى آموزش راهنمايان تور در استان تهران آغاز شده و استانهاى همدان و هرمزگان در مرحله  گزينش راهنمايان تور قرار دارند و اردبيل نيز با شروع ماه ارديبهشت فراخوان از فارغ التحصيلان غيرشاغل را در رشته هاى مربوط آغاز مى كند.
همچنين استان هاى خراسان رضوى، جنوبى و گلستان براى مشاركت درخواست كرده اند كه به محض كسب اعتبار، فراخوان در اين مناطق شروع مى شود.
در اين ميان استان هاى زنجان و قزوين براى شركت در طرح ويژه  گردشگرى بانوان اعلام آمادگى كردند و كارگروه هاى گردشگرى نيز در استان اصفهان در حال تعريف است.
پيشروى روند اين طرح ويژه در حالى است كه مسؤول اجرايى آن، ناهيد اسكاش به همكارى نكردن برخى فرماندارى ها و استاندارى ها اشاره مى كند و مى گويد: بسيارى از استان ها در اولين همايش به منظور توضيح طرح، اعلام آمادگى كردند ولى در حال حاضر هيچ يك همكارى لازم را ندارند. وى مى افزايد: تحقق اين طرح به مشاركت استاندارى ها و حمايت صد در صدى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى نياز دارد.
اسكاش مى گويد: طرح ويژه گردشگرى در سال ۸۵ به اتمام مى رسد ولى مشاركت و همكارى ۳۰ استان و سازمان هاى مربوطه براى برگزارى جلسات منسجم توجيهى و توضيحى و ساير اقدامات اين طرح، ضرورى است.
به گزارش ايسنا، روند سريع اجراى اين طرح به همكارى استاندارى ها و فرماندارى هاى ۳۰ استان كشور منوط است در حالى كه تاكنون اقدام مؤثرى از جانب آنها به منظور مشاركت فعالانه در اجراى اين طرح صورت نگرفته است.
شايد طرح ويژه گردشگرى بانوان از جمله طرح هايى باشد كه به اعتبارات و بودجه هاى كلان نياز نداشته باشد؛ بلكه مشاركت و ديدگاه مثبت و منسجم مردمى نسبت به آن، اين طرح را محقق مى سازد.
رها كردن اين طرح كه بر ارتقاى صنعت گردشگرى كشور تأثير شگرفى دارد، مى تواند اجرا در سطح محدودترى را موجب شود. در حالى كه برخوردهاى كيفى و منفعلانه با طرح ويژه گردشگرى بانوان، فرهنگ سفرهاى داخلى را ترويج و نهادينه مى كند چرا كه مديريت آن با مديران خانه است.