|
گفت وگو با على رهبرى مدير هنرى
و رهبر اركستر سمفونيك تهران
اركستر سمفونيك را مى سازيم
|
|
|
حوالى خيابان استاد شهريار چند خيابان آنطرف تر تالار وحدت، هتلى كوچك، شماره اتاقش آخرين شماره است، ساعت ۱۰ صبح يك روز از شهريورماه على رهبرى با چهره اى شاد روبه رويم مى نشيند، وقتى از خيابانهاى تهران و موسيقى و مردم صحبت مى كند گويا سى سالى كه از ايران دور بوده دروغى بيش نيست.ته لهجه اى هم دارد، با حرارت صحبت مى كند و نگاهش به موسيقى و كار جدى است. على رهبرى رهبر دائم اركستر سمفونيك تهران شده است.
خردادماه ۱۳۲۷ در ورامين متولد شد. خودش مى گويد كه پدرش پزشكيار بود و براى مأموريت هاى پزشكى هر چند سال در شهرى اقامت مى كردند كه آن سال درورامين بودند و او متولد شده است.نه مادرش اهل موسيقى بود و نه پدر و نه اهل فاميل.اما حالا يك آهنگساز و رهبر اركستر است با چهل سال فعاليت در عرصه جهانى موسيقى. على رهبرى از ۵ شهريورماه سال پيش و بعد از حضور براى رهبرى اركستر سمفونيك تهران در خردادماه به عنوان رهبر دائم و مدير هنرى اين اركستر قديمى پايتخت انتخاب شد. تحولى تازه براى اركستر سمفونيك تهران با حضور او نويد داده مى شود.براى اولين بار با يك روزنامه ايرانى به گفت وگو مى نشيند و همه آنچه درباره موسيقى و خودش است را برايمان مى گويد.
همه آنهايى كه مردان بزرگى در هنر شده اند كودكى خاصى داشته اند، على رهبرى در كودكى چه كرد و چطور به موسيقى علاقه مند شد؟
در كودكى مادرم مرا به فراگرفتن موسيقى ترغيب كرد و همان سالهاى ۵ يا ۶ سالگى مرا نزد يك نوازنده ويلن برد كه فاميلى اش نورى بود و آموختن ساز و موسيقى را با او آغاز كردم. سپس به هنرستان موسيقى رفتم كه در آنجا حسين دهلوى در ۱۳ سالگى به من كنتر پوئين و هارمونى آموخت.
وقتى در هنرستان موسيقى را مى آموختم منزلمان در شهر رى بود و پول اتوبوس رفت و آمدم را نداشتم. آن روزها جهت تأمين هزينه هايم براى اركستر پايور نت مى نوشتم. با صدتومانى كه مى گرفتم گذران زندگى مى كردم.
چه كسانى در هنرستان معلم شما بودند؟
فرهاد فخرالدينى، كمال پورتراب و حسين دهلوى از استادان هنرستان بودند و كامبيز روشن روان، مليحه سعيدى، اسماعيل تهرانى، اسماعيل واثقى و خانم اصلانى از همكلاسى هاى من بودند.
در هنرستان موسيقى ايرانى كار مى كرديد يا فرنگى؟
با موسيقى ايرانى شروع كرده بودم كه زود تمام كردم و سراغ موسيقى كلاسيك رفتم.
موسيقى كلاسيك را خوب مى فهميدم و به خاطر اين فرصت از طرف هنرستان براى فراگيرى موسيقى كلاسيك بورس اروپا گرفتم. سه سال دوره آكادمى موسيقى را در وين به پايان رساندم. آنجا دستيار پروفسور اوبانر شدم، آكادمى در همان سال تصميم گرفت كه مرا به عنوان پروفسور معرفى كند.
مهرماه بود كه براى تدريس در آكادمى آماده مى شدم تلكسى از وزارت فرهنگ و هنر به دستم رسيد. در اين تلكس از من خواسته شده بود كه به تهران برگردم. با بازگشت به تهران مدير هنرستان موسيقى شدم.
ماحصل آموزش در وين تنها به مديريت هنرستان ختم شد؟
خير، تشكيل اركستر غربى هنرستان و اركستر جوانان از مهمترين كارهاى آن سالها بود. سال ۱۳۵۲ بود كه روزهاى جدى موسيقى من رقم مى خورد. سفر با اركسترها به شهرستانها، ساخت خوابگاه براى هنرستان، راه اندازى رستوران هنرستان و ...
همه اين كارها با حكم اختيار تمام من در مديريت هنرستان انجام مى شد. در سال دوم هم مشكلاتى به وجود آمد كه از مديريت هنرستان استعفا دادم.
مشكلات موسيقى در آن روزها چه بود؟
آن دوران اركستر سمفونيك تهران و آقاى مشكات و اپراى تهران به استفاده از نوازندگان خارجى علاقه بسيار داشتند. تقريباً تمامى اركستر با نوازندگان خارجى كنسرت مى داد.
و اين درحالى بود كه بچه هاى هنرستان قادر به خريد آرشه جديد نبودند درخواست پول مى كرديم، مى گفتند نداريم.
با اينكه معتقد بودم بچه هاى ايرانى به كمك خارجى ها مى توانند پيشرفت خوبى داشته باشند، شروع به انتقاد كرديم.
هنرستان چند هنرجو داشت؟
نزديك به ۳۰۰ هنرجو درهنرستان مشغول فراگيرى موسيقى بودند كه از ميان آنها اركستر ۱۰۰ نفره را تشكيل داده بوديم.
استعفاى شما رد شد يا نه؟
در سال دوم استعفاى من قبول نشد اما در سال سوم فعاليت در هنرستان، استعفاى مرا پذيرفتند و بار ديگر ايران را در سال ۱۳۵۵ ترك كردم.
با دلگيرى هنرستان موسيقى و ايران را ترك كرديد؟
نمى شد كارى كرد به هر چيزى كه فكرش را بكنيد وطن، مادر، موسيقى و ... وابستگى داشتم اما ديگر على رهبرى مفيد نبود.
وقتى كه ايران را به مقصد اروپا ترك مى كردم دكتر حسنى (رئيس اپراى تهران) به من پيشنهاد شركت در مسابقات آهنگسازى جهانى را داد، او معتقد بود كه من مى توانم در اين مسابقات موفق باشم.
سال ۱۳۵۶ بود كه در مسابقات جهانى آهنگسازى در فرانسه موفق به كسب مدال طلا شدم.
و تا آن زمان هيچ هنرمندى از ايران اين مقام را كسب نكرده بود؟
بله، حتى پس از من هم از ايران كسى موفق به كسب اين مدال نشد. در سال بعد در مسابقات ژنو مدال نقره را كسب كردم. ژنو محلى بود كه با اجراى زنده به موسيقى جهان معرفى مى شديد و با كسب مدال نمايندگان اركسترهاى مختلف دنيا به شما پيشنهاد قرارداد مى دادند و اين مدال در آن سال براى من بسيار غرور به همراه آورد. من روزگارى از خيابان كاخ سابق تا ميدان سپه پياده مى رفتم تا بلكه ۲ زار پس انداز كنم و حالا بدون هيچ پارتى و حامى مالى در كنار بزرگان موسيقى قرار گرفته بودم.
فعاليت رسمى در اركسترهاى مهم دنيا را در چه سالى و با چه اركسترى آغاز كرديد؟
در سال ۱۹۷۹ به دعوت هربرت هوكارا به رهبرى اركستر فلارمونيك برلين دعوت شدم و آن زمان به بالاترين چيزى كه مى توانستم برسم دست يافتم.
۵ سال با اين اركستر همكارى كردم و بعد دستيار كارايان شده و به پيشنهاد او رهبر دائم و مدير هنرى اركستر بروكسل شدم.
در زمينه آهنگسازى چه قطعاتى را نوشتيد؟
براى نلسون ماندلا به زبان زولو، قطعه نصف ماه را نوشتم و با نوازندگان سياهپوست و سفيدپوست اجرا كردم، قطعه بيرت را براى فلوت نوشتم و قطعاتى همچون اكستازى و قدرت فلافنكو از ديگر كارهايم بودند.
با آهنگسازان ايرانى هم در اين سالها همكارى داشته ايد؟
ازچندسال گذشته با همكارى احمد پژمان و شهداد روحانى براى ۱۲۴ رباعى شكسپير ملودى نوشته ام كه پژمان و روحانى دو تنظيم قطعات را برعهده دارند. اميدوارم بزودى اين كار مشترك ضبط شود و به بازار موسيقى جهان عرضه شود. اين سونات يك اثر اپراى قابل توجه خواهدبود.
زمانى كه شما ايران را ترك كرديد، دوره اوج موسيقى عام پسند در ايران بود، چطور شد كه به سمت موسيقى كلاسيك گرايش پيداكرديد؟
در همان سالها موسيقى سنتى را به صورت جدى دنبال مى كردم. اما مجبور بودم در موسيقى عامه هم بنوازم.
چرا كه براى پول درآوردن بايد در موسيقى عام پسند نوازندگى مى كرديم. حالا كه فكرمى كنم مى بينم چه خوب شد كه از آن موسيقى بيرون آمدم. استعداد و علاقه مهمترين عاملى بود كه با كمك مادرم مرا به سمت موسيقى جدى كشاند.
مادرم يك زن بى سواد و باهوش ايرانى بود. مى رفت و مى پرسيد و با دانسته هايى كه كسب مى كرد مرا به سمت بهتر شدن راهنمايى مى كرد.
مثلاً پرس و جو مى كرد كه اين آقاى موزارت چه كسى است. آيا آدم باسوادى است و بعد وقتى كه قطعه موزارت را مى نواختم آنچنان مرا تشويق مى كرد كه انگار سالهاست سمفونى هاى موزارت را گوش مى كند.
اما نبايد غافل از موسيقى عام شويم. اين موسيقى درهمه جاى دنيا وجوددارد.
كودكى شما مؤثرترين عامل براى رفتن به سمت موسيقى كلاسيك بود..
آدمهايى مثل من استثنايى هستند، كامبيز روشن روان آن زمان فلوت مى زد و در دستگاههاى ايرانى نت مى نوشت، در آن سالها موسيقى ايرانى و كلاسيك نزديك هم بودند.
آيا مى توان على رهبرى را محصول سيستم آموزش موسيقى كلاسيك نام برد؟
من محصول درجه يك ايرانى هستم، امروز باعث افتخار من است كه درتهران ۸۰۰ آموزشگاه موسيقى فعاليت دارند. مهم نيست چه تدريس مى كنند، اما اين را نشان مى دهد كه مردم موسيقى را دوست دارند.
اين را تحسين مى كنم و به مسؤولان پيشنهاد مى كنم كه اگر تلاش كنيم به سطح موسيقى جهانى خواهيم رسيد.
على رهبرى از پايين شهر تهران به اركستر فيلارمونيك وين رفت.
براى اينكه در اركستر يك رهبر حرفه اى شويد چه كرديد؟
براى اينكه رهبر اركستر بشوم هيچ كمك بزرگى براى من وجودنداشت، تنها وقتى كه در هنرستان موسيقى بودم حسين دهلوى به من اين شانس را داد كه قطعاتى را كه خودم مى نوشتم با گروه كر رهبرى كنم. در ۱۶ سالگى هم با گروه كر هنرستان اجراهايى را در شهرهايى همچون اصفهان و شيراز تجربه كردم و بعد در ۲۱ سالگى اولين بار در تالاروحدت رهبرى اركستر كردم.
رهبر دائم و مدير هنرى چندين اركستر اروپايى بوديد، چه شاخصه هايى براى انتخاب يك رهبر دائم تعريف مى شود؟
وقتى رهبرى را براى اركسترى انتخاب مى كنند كه بهترين باشد و وقتى انتخاب شد تمام اركستر را به او مى دهند و به او مى گويند كه اركستر را به مطلوب برساند.
كارايان (معروف ترين رهبر قرن) به من گفت كه اركستر بروكسل افت كرده است و مرا به رهبرى اين اركستر انتخاب كرد. دو سال با اين اركستر تمرين كردم كه به اجراهاى بزرگ در اروپا و آمريكا رسيديم. همين رشد باعث شد كه ۵ سال با اين اركستر همكارى كنم.
در اين مديريت چه كارهايى را انجام مى دهيد؟
مهمترين كارهايى را كه رهبر دائم و مديرهنرى اركستر بايد انجام دهد، شكل دادن به سطح اركستر و انتخاب رهبران برجسته مهمان اركستر است، پرهيز از عوامفريبى و سوءاستفاده شخصى از اركستر از ديگر مواردى است كه من به عنوان مدير بسيار به آن معتقدم.
هدف اين مديريت چيست؟
بالابردن سطح موزيسين هاى اركستر براى رسيدن اركستر به سطح بالاتر، بدون تعارف مى توانم عنوان كنم كه آموزش پايه اى اركستر سمفونيك تهران را به سطح جهانى مى رساند.
پس از سه دهه كار با اركستر سمفونيك تهران را آغاز كرديد. روزى بخاطر اينكه نوازندگان اين اركستر هنرمندان خارجى بودند، رفتيد و حالا با نوازندگان ايرانى روبه رو هستيد، چه خواهيدكرد؟
اركستر جوانان آن زمان را ديدم، عالمى كه ويلن ۲ اركستر است انگار همان عالمى ۳۰ سال پيش است قربانى (ويلن سل اركستر) كه آن زمان ۱۶ساله بود هيچ فرقى نكرده است.
براى رهبران اركستر زمان حس نمى شود، نوازندگان اركستر، بچه هايى هستند كه سى سال پيش موسيقى را دركنار من مى آموختند.
كار بسيار زياد است كه بايد با اركستر انجام دهم ما بايد اعتراف كنم اين اركستر موزيسين هاى عاشق دارد.
چه برنامه اى براى اركستر سمفونيك تهران ارائه داده ايد؟
كلمه مدير اصلاً برايم مهم نيست، هرطورى كه شد، اركستر را مى سازم. كارهاى مرحوم فريدون ناصرى را ادامه خواهم داد كه حقيقتاً اين را از من خواسته بود.
برنامه هاى تمرين منظم، اجراى آثار بزرگ دنيا و ايران، تشكيل كلاسهاى آموزشى انجام مى شود تا در فصل هنرى آينده اركستر حرفه اى را شاهد باشيم.
دورى از وطن و طبعاً دورى از موسيقى ايرانى شما را از وضعيت اركستر سمفونيك تهران ناآگاه كرده بود، پس از اجراى خردادماه با اركستر و امروز كه رهبر اركستر شديد چه اطلاعاتى را درباره اركستر سمفونيك پايتخت كسب كرديد؟
در دو ماه گذشته براى اركستر وقت تمام گذاشتم، با نوازنده ها و رهبران اركستر ايرانى صحبت كردم و برنامه اى كه ارائه داده ام با پژوهش در چندماه گذشته انجام شده است.
وضعيت آموزش در اركستر را چه خواهيدكرد؟
بايد برنامه ريزى درست صورت گيرد. اركستر به تئورى و سولفژ نيازى ندارد اما براى بعضى ازگروهها مدرسين خارجى را براى برگزارى ورك شاپ دعوت خواهيم كرد. كه اولين آن حضور مايكل فلاكس مان از معلمان ويلن آلمان است كه كلاس آموزشى سه هفته اى را با گروه ويلن سل اركستر برگزارخواهدكرد.
امروز موسيقى كلاسيك ايرانى در دنيا شناخته شده نيست و جايگاه اركستر سمفونيك تهران براى رفتن به آن سوى مرزها چه راهى را پيش خواهدگرفت؟
همانطور كه پزشكى ايران و يا فوتبال ايران براى جهان شناخته شده، اركستر سمفونيك تهران هم شانس شناخته شدن در عرصه هاى بين المللى را دارد.
وقت لازم است، اركستر زمانى بايد براى اجرا به كشورهاى خارجى برود كه در سطح بالايى باشد، چرا كه اجراى متوسط اركستر را نابود مى كند. بايدرهبرهاى بزرگ دنيا اركستر سمفونيك تهران را رهبرى كنند. تا تجربه براى اركستر حاصل شود. يك اجراى «بد» اركستر با ده سال اجراى «خوب» هرگز جبران نمى شود.
در اركستر طى سالهاى گذشته از آثار آهنگسازان ايرانى كمتر استفاده شده است، آيا از قطعات اين آهنگسازان در فصل جديد اركستر استفاده خواهيدكرد؟
قطعات آهنگسازان ايرانى در سطح نواختن در يك اركستر خوب نوشته مى شوند، اما جاى نواختن بسيار مهم است، در ايران به اندازه كافى آهنگساز خوب داريم كه بتوان قطعاتى را از آنها براى اجرا در اركستر استفاده كرد و اين برنامه را با اجراى قطعاتى از عليرضا مشايخى و اجراى كنسرت ويژه بزرگداشت سنجرى در فصل جديد اجرا خواهيم كرد.
هميشه اركسترها در پايتخت و در تالار وحدت كنسرت مى دهند. شما موافق اجرا در شهرستانها هم هستيد؟
اين جزو برنامه هاى من در ۳۲ سال پيش بود كه با بچه هاى اركستر به شهرستانها مى رفتيم و كنسرت برگزارمى كرديم، اميدوارم كه پافشارى ما براى اجراى اركستر در شهرستانها نتيجه بدهد.
و همين جا به وزير ارشاد نكته اى را مى گويم كه هنر و موسيقى در تهران نيست، همه مردم موسيقى مى خواهند. هرچه ديرتر انجام دهيم زيان خواهيم كرد.
|
