مجيد نعمت اللهى
اميد شكرانى ۱۲ ساله كه دو سال پيش ، زلزله همه خانواده اش را از او گرفت حالا در غروب يكى از روزهاى پايانى پاييز بم به ديوارى فروريخته از خانه اى قديمى - يادگارهاى به جامانده از روزهاى آوار و اندوه كه در جاى جاى شهر بم هنوز هم قابل مشاهده هستند- تكيه زده و به مدرسه اش كه زيباتر از قبل ساخته شده و خانه اى كه ديوارهاى نوساز آن به نيمه رسيده، چشم دوخته است .
اميد اگرچه پس از آن واقعه تلخ به خانواده عمويش پيوسته اما تنهايى او و همه نوجوانان بى سرپرست بمى را هنوز هم تنها مرور خاطرات گذشته پر مى كند. بم در آستانه ايستادگى است، مدرسه اميد كه با خاك يكسان شده بازسازى شده و همين روزهاست كه بازسازى خانه ها و شهر او هم به پايان برسد و همين كافى است تا وسوسه ام براى پرسيدن اين سؤال از اميدكه در اين شرايط چه حس و حالى دارد بر ترديدم در به هم زدن خلوتش غلبه كند.
درحالى كه اين روزها اميدهاى بم زندگى دوباره اى را تجربه مى كنند اما همچون اميد شكرانى با وجود قرار داشتن در ابتداى راه زندگى همه آرزوهايشان را تنها در اين آرزوى بزرگ كه « خانه هاى بم در برابر زلزله مقاوم ساخته شود» خلاصه كرده اند ، تنها شايد يكى از دلايلش اين باشد كه نمى خواهند كودكى به سرنوشت آنها كه در اين سن هيچ كس از خانواده برايشان باقى نمانده دچار شود .....
\ بازسازى از چه نوع ؟
شرايط اضطرارى روزهاى پس از حادثه بزرگ بم هر چه كه بود گذشت اما از اول هم بنا نبود در بازسازى اين شهر همه چيز در بازسازى فيزيكى خلاصه شود. درشهرى كه جمعيت هدف سازمان بهزيستى آن هم پس از آخرين پالايش ليست آسيب ديدگان از زلزله در روزهاى گذشته ، به ۷ هزار و ۴۲۵ نفر رسيده، ۵ هزار زن و كودك بى سرپرست و حدود يكهزار و ۸۰۰ معلول كه ۲۴۸ نفر آنها ضايعه نخاعى هستند در اين ليست جاى مى گيرند. در عين حال از ابتداى سال جارى تا لحظه تنظيم اين گزارش حتى يك ريال مستمرى پرداخت نشده است .
چنانكه دكتر محمد ستايش مديركل بهزيستى استان كرمان هم مى گويد اميدى به پرداخت اين وجوه تا پايان سال هم وجود ندارد . به گفته وى عمده اعتباراتى كه در سال جارى به بم اختصاص يافته ماهيت تملك دارد و به همين دليل مراجعه مكرر خانواده هاى بى سرپرست، معلولين و دانشجويان نيازمند برايشان هيچ حاصلى به همراه نداشته است . وى در گفت وگو با ايران مى افزايد: در سال گذشته با پيگيريهايى كه انجام شد در حالى كه تنها براى پرداخت مستمريها در بم رقم ۹-۸ ميليارد تومان مورد نياز بود در نهايت موفق به دريافت ۴ ميليارد و ۴۰۰ ميليون تومان شديم كه در كنار كمكهاى قابل توجه تشكلهاى غير دولتى و مشاركت يونيسف در پرداخت هزينه هاى پرسنلى وحمايت از مهدها و سيستم باز پيوند توانستيم اين سال را به هر شكل پشت سر بگذاريم .
مدير كل بهزيستى استان كرمان عبارت «وضعيت خيلى بد» را براى بى پاسخ ماندن پيگيريهاى سال جارى براى دريافت اعتبار، پرداخت مستمرى افراد واقعاً نيازمند در بم، درماندگى در مورد تعهداتى كه سازمان بهزيستى استان در زمينه بازپيوند خانواده ها و واگذارى سرپرستى كودكان بى سرپرست به كار مى برد . وى خبر نگران كننده ترى را براى تفهيم حساسيت شرايط به ساير مسؤولين مرتبط با بازسازى بم بيان مى كند : «دركنار پايان يافتن فعاليت تشكلهاى غير دولتى همزمان با سالگرد زلزله در بم ، قراردادهاى سازمان بهزيستى استان با يونيسف ( به عنوان تنها نهاد حامى بين المللى ) هم در روزهاى آينده به پايان مى رسد. شايد بخشى از وضعيتى كه دكتر ستايش در اين گفت وگو به توصيف آن پرداخت محصول ديدگاه شهروندان بمى و حتى ساير نقاط كشور باشد كه عملكرد مسؤولين را تنها بر اساس ميزان پيشرفت بازسازى اماكن مسكونى و تجارى ارزيابى مى كنند . همين نگاه موجب شده مسؤولين به اين امر اهتمام بيشترى داشته باشند و بيشترين تلاش را معطوف بازسازى اين واحدها كنند تا ديگر شاهد بروز ناآرامى هايى كه سال گذشته در اعتراض به روند امدادرسانى صورت گرفت هم نباشند . اما از زاويه ديگرى اگر به موضوع نگاه كنيم چگونه مى توان از افرادى كه نيازمندى آنها به كمكهاى مالى و حمايتهاى روحى و روانى بر كسى پوشيده نيست انتظار داشت در شرايطى كه اكثر شهروندان بمى مورد مصاحبه، بيكارى و فقر را اصلى ترين عوامل آلوده شدن به موادمخدر كه به راحتى در بم قابل دسترسى است، مى دانند؛ جوانان و آسيب ديدگان حادثه به ارتكاب جرايم كوچك و بزرگ روى نياورند؟ در حالى كه انتظار اين بود مسؤولين استان موقعيت خاص جغرافيايى بم و شرايط ويژه شهرى كه زلزله علاوه بر ويرانگرى گسترده در اماكن و به جاى گذاشتن تلفات انسانى زياد بنيانهاى اجتماعى و روانى آن را هم كاملاً در هم ريخت همواره و در همه تصميم سازيها و اختصاص اعتبارات در نظر داشته باشند اما واقعيت در اين زمينه گوياى چيز ديگرى است . با اين همه شكى نيست اگر شهروندان بم در مجلس شوراى اسلامى نماينده اى داشتند _ چيزى كه تا امروز محقق نشده - تصوير روشن ترى از نيازها و واقعيتهاى اين شهر براى نمايندگان ملت ، دولتمردان و مردم سراسر كشور ترسيم مى شد.
\ مردم چه مى گويند ؟
در نقاط مختلف شهر كه به گفت وگو با مردم مى نشينيم بيشتر آنها موارد مشتركى رامطرح مى كنند كه پايين بودن ميزان تسهيلات اختصاص يافته به بازسازى واحدهاى مسكونى و نگرانى از ناتمام ماندن بازسازى واحد مسكونى از جمله اين موارد است. فرساد يكى از شهروندان بمى با طرح اين سؤال كه با مجموع ۱۳ ميليون تومان تسهيلات چگونه مى توان يك واحد مسكونى بازيربناى يكصد مترى را به پايان برد در حالى كه تنها تا مرحله سفت كارى براى واحدى با زيربناى مذكور به ازاى هر متر ۱۴۵ هزار تومان هزينه كرده ايم و هزينه هاى متعدد ديگرى از قبيل گچ برى، برق كارى، ساخت در و پنجره، محوطه سازى و حفر چاه و .... باقى مانده است .
شهروند ديگرى نيز با تأييد اين مطلب، مدعى است براى خريد آهن آلات ، اتصالات ، دستمزد جوشكار در ساخت يك واحد ۱۰۰ مترى ۸ ميليون تومان هزينه كرده است. نمايندگان اصناف و بازاريان نيز با اشاره به ناتوانى بازاريان در بازپرداخت اقساط تسهيلات دريافتى از اهتمام بيشتر مسؤولين به بازسازى واحدهاى ادارى گلايه مى كنند .
در اين سفر همچنين نخلداران بمى را از اينكه ۷۰ درصد خرماى شهرستان بم _ با اقتصاد تك محصولى _ در بيش از ۱۰۰ سردخانه اين شهرستان انبار شده ، هنرمندان وجوانان بمى را از بيكارى و روند رو به گسترش گرايش به مواد مخدر ، رانندگان بين شهرى را از وقوع مكرر حوادث جاده اى در محور بم _ كرمان، زنان بى سرپرست را از درماندگى در معيشت و دربرخى مناطق نيز شمارى از شهروندان را از بروز موارد پراكنده ناامنى نگران يافتيم . از سوى ديگر افزايش قيمت مصالح ساختمانى كه راه پيشگيرى از اين مسأله را شهروندان حمل مصالح با قطار عنوان كردند ، تداوم حضور گسترده غيربوميها با تبعاتى كه اين مسأله به همراه دارد ، تأثير مستقيم كمبود سيمان در ايجاد اختلال روند در بازسازى و كمبود پيمانكاران ماهر كه مردم را به بهره گيرى از معماران محلى كم تجربه و دستمزد بالا مجبور مى كند هم از ديگر مواردى بود كه بمى ها در گفت وگو با « ايران » مطرح كردند .
مشكلات و نگرانيهاى متعددى را مردم بم با ما در ميان گذاشتند . درميان افراد نسبتاً زيادى هم كه با آنها روبرو شديم هيچ كس از اينكه چقدر نگران «مقاوم سازى» است حرفى به ميان نياورد جز يك جوشكار جوان لرستانى و نه يك شهروند بمى،كه «بخشى ازآهن آلات مورد استفاده و ساير مصالح از كيفيت چندانى برخوردار نيستند و مردم نسبت به سرعت بازسازى تأكيد بيشترى دارند .»
هر قدر خبر يكى از شركتهاى ساختمانى مستقر در بم مبنى بر احداث ۳۴۱ واحد مسكونى مقاوم در برابر زلزله تا ۹ ريشتر مى تواند مورد توجه قرار گيرد به همان اندازه اينكه دغدغه مقاوم سازى در ميان شهروندانى كه هزاران نفر از عزيزان خود را به خاطر عدم استحكام ابنيه از دست داده اند ؟ رنگ ببازد جاى تعجب دارد !
\ گزارش ستاد
« با شناخت كامل مشاوران از سلايق شهروندان زمان تهيه نقشه به ۱۰ روز تقليل يافته است.» نصرالله دهقانى رئيس ستاد بازسازى بم با اعلام اين مطلب از تشكيل ۲۱ هزار و۵۶۱ پرونده براى متقاضيان كه ۱۴ هزار واحد از اين تعداد در دست اجرا است خبرداد و افزود: تشكيل پرونده براى ۲ هزار و نود واحد تجارى كه نقشه ۳۵۰ مورد ازاين تعداد تهيه شده و ساخت ۲۲۰ واحد آنها هم آغاز شده از ديگر اقدامات صورت گرفته است . وى گفت : بازسازى واحدهاى مسكونى شهرى تاكنون ۴۰ درصد پيشرفت داشته است و با تداوم مشاركت فعال مردم تا پايان سال آينده بم به صورت كامل بازسازى خواهد شد . اينكه از ۲۵ هزار واحد مسكونى روستايى هم تاكنون ساخت ۲۴ هزار و ۲۳۷ واحد به پايان رسيده و تا پايان سال جارى بازسازى مناطق روستايى به صورت كامل پايان مى يابد خبر شادى آفرين دهقانى در مورد بازسازى روستاهايى است كه ميزان تخريب آنها نيز همچون شهر بم بسيار بالا بود . وى در اين گفت وگو به برنامه زمان بندى بازسازى مناطق شهرى بم و بروات اشاره كرد كه مى تواند به تحقق وعده ها در اين زمينه بينجامد . بر اساس اين برنامه همه شهروندان بمى تنها تا پايان ديماه سال جارى براى تشكيل پرونده و معافيت از پرداخت هزينه تهيه نقشه فرصت دارند و پس از تاريخ مذكور ستاد بازسازى هيچ تعهدى در اين زمينه نخواهد داشت . از سوى ديگر بر اساس اين برنامه شرط معافيت از پرداخت هزينه صدور پروانه ساختمانى و ساير تسهيلات نيز اقدام متقاضيان به آغاز ساخت واحد مسكونى در فاصله اسفندماه سال جارى تا پايان خردادماه سال آينده است. پس از آن هم صاحبان واحدهاى مسكونى تا ۹ ماه براى به پايان رساندن ساخت واحد مسكونى خود فرصت دارند ، با اين حساب و با استقبال شهروندان بمى از اين طرح به صورت قطعى در پايان سال ۸۵ پرونده بازسازى شهر بم بسته خواهد شد .
رئيس ستادبازسازى بم گفت : ستاد خدمات خود را در زمينه هاى مختلف براى هر متقاضى فقط در يك نوبت ارائه مى دهد و عواقب بى دقتى برخى شهروندان در زمان تهيه نقشه يا ساير مراحل متوجه خود آنهاست . وى عدم همكارى مالكين واحدهاى تجارى و عقب نشينى يا تغيير كاربرى اين واحدها را علت كندى روند بازسازى اماكن تجارى بم مطرح كرد .
دهقانى افزود: در بخش بازسازى اماكن مسكونى به دليل گستردگى فعاليتها ودرشرايطى كه هر هفته ساخت ۵۰۰ واحد مسكونى جديد آغاز مى شود و در تلاش هستيم با به دست آوردن آمار دقيق پيمانكاران مورد نياز براى جلوگيرى از افزايش دستمزدها از نيروهاى كار با تجربه مناطق سردسير كشور كه فعاليتهاى ساختمانى در آنها به دليل سرما رو به كاهش است براى فعاليت در بم دعوت كنيم .
وى در پايان تصريح كرد : در مراحل پس از بازسازى اوليه ، از اعتبار مقاوم سازى ۲۰۰ هزار واحد در كشور كه ۱۱ هزار واحد در استان كرمان را هم شامل شده است به بازسازى واحدهاى كمتر آسيب ديده شهرستان بم خواهيم پرداخت
در همين حال در نشستى كه در ستادبازسازى دربم برگزار شد سعيدى كيا وزير مسكن و شهرسازى با ابراز رضايت از روند بازسازى از مردم خواست تا براى تغيير چهره شهر در حصاركشى منازل و باغات خود تسريع كنند . وى از واگذارى تعداد زيادى واحد مسكونى همزمان با دومين سالروز زلزله بم به مردم خبر داد و ابراز اميدوارى كرد با جبران عقب ماندگى بازسازى مراكز تجارى ، ساخت اين مراكز نيز همراه با بازسازى شهر بم تا پايان سال آينده به اتمام برسد . در اين نشست دكتر رئوفى نژاد استاندار كرمان تصريح كرد : همت مسؤولين معطوف به تسريع در بازسازى بم است تا مردم از نگرانى درآيند . استاندار كرمان نيز در گفت وگوى ديگرى تحقق وعده رئيس جمهورى در سفر به بم مبنى بر پرداخت ۱۰ ميليون تومان تسهيلات مسكن به همه زوجهاى جوان بمى و جوانانى كه تا پايان سال ۸۴ به جمعيت متأهلين بپوندند را منوط به اتمام مرحله تشكيل پرونده از سوى اين افراد ذكر كرد. وى در پاسخ به دغدغه رانندگان بمى كه هر ماه شاهد وقوع حوادث متعددى در محور بم - كرمان هستند گفت : مطالعات تبديل اين محور به بزرگراه رو به پايان است و پيش بينى مى شود با ۱۰ ميليون دلار وام بانك جهانى كه به بازسازى و تعريض اين محور اختصاص يافته و نيز اعتبارى كه در صدد جذب آن از وزارت راه هستيم بتوانيم اين طرح را نيز به نحو مطلوب به سرانجام برسانيم .
دكتر رئوفى نژاد قول پيگيرى مشكلات صاحبان محصول خرماى بم را نيز در نشست مشتركى با اتاق بازرگانى كرمان داد و بر برگزارى هر چه باشكوهتر مراسم سالگرد زلزله از طريق كميته هاى هفت گانه اى كه به همين منظور تشكيل شده تأكيد كرد .
\ كمبود سيمان ، چالش بازسازى
در حالى كه در هفته هاى گذشته وزارت اموراقتصادى و دارايى نمايندگان دستگاههاى اجرايى و وزارتخانه هاى ديگر را براى تنظيم بازار سيمان به اين وزارتخانه فراخواند تا با چاره انديشى براى پيشگيرى از افزايش قيمت و نابرابرى عرضه و تقاضاى اين محصول به آشفتگى بازار سيمان و گسترش فعاليت دلالان و شبكه هاى غير رسمى پايان دهند مسأله كمبود سيمان و توزيع نامناسب آن در بم نيز به اصلى ترين چالش بازسازى تبديل شده است .
هر چند پيش از اين گفته شده بود براى تأمين مصالح ساختمانى در بم هيچگونه محدوديتى وجود نخواهد داشت اما در شرايط حاضر كندى روند بازسازى محصول يكسانى شرايطى است كه بم با ساير نقاط كشور در زمينه تأمين سيمان دارد . براساس اين گزارش صفهاى طويلى هر روز در بم براى دريافت سيمان حواله اى تشكيل مى شود كه تاكنون نتيجه اى عايد شهروندانى كه مشاركت گسترده در بازسازى از آنها انتظار مى رود نكرده است . دهقانى رئيس ستاد بازسازى بم مى گويد : در شرايطى كه هر روز حداقل ۲ هزار و ۵۰۰ تن سيمان براى جلوگيرى از ايجاد وقفه در بازسازى بم مورد نياز است و ۶۵ تا ۷۰ هزار تن هم سهميه ماهيانه سيمان بم در نظر گرفته شده بود در هفته هاى اخير در هيچ روزى بيش از ۱۵۰۰ تن سيمان وارد بم نشده است وى مى افزايد : با برآورد مصرف سيمان در بخش تجارى ومسكونى بم و بروات اگر اجراى پروژه هاى عمرانى متعددى كه در بم در حال اجرا هست را ناديده بگيريم باز هم۱۴۰۰ تن سيمان مورد نياز است .
دهقانى براى تشريح بهتر تأثير كمبود سيمان در روند بازسازى مى گويد : در زمانى با اجراى ۵۰۰ فونداسيون در هر هفته مى توان تاكمتر از ۵ ماه ديگر اجراى فونداسيون براى همه واحدهاى مسكونى را به پايان برد كمبود سيمان موجب شده تا هر هفته تنها ۳۵ مورد فونداسيون اجرا شود . اين تفاوت آشكار را مسؤول بازسازى بم در حالى يادآورمى شودكه بى توجهى نسبت به آن مى تواند سرنوشت بازسازى بم را متفاوت از وعده هاى مسؤولين وانتظار مردم رقم بزند.
در اين ميان وزير مسكن و شهرسازى در جلسه ستاد بازسازى بم از مذاكره با وزارت بازرگانى و استاندار كرمان از مذاكر بامديران سيمان استان و تشكيل تيم بازرسى كنترل نحوه توزيع سيمان در بم براى رفع اين مشكل خبر مى دهند . بر اساس پيش بينى دكتر رئوفى نژاد استاندار كرمان ارائه گزارش تيم بازرسى در روزهاى آينده اميدوارى بيشترى نسبت به حل معضل سيمان در بم در پى خواهد داشت .
\ بيمارى سالك
بخش عمده اخبارى كه در هفته هاى گذشته از بم به رسانه ها راه يافت مربوط به گسترش نگران كننده بيمارى سالك در نتيجه نابسامانى شرايط بهداشت عمومى منطقه بود. اين بيمارى كه از بيماريهاى بومى اين شهرستان محسوب مى شود در اواخر دهه ۶۰ هم توانسته بود تا حد ابتلاى بيش از ۵ درصد جمعيت شهرستان بم گسترش يابد. براساس اخبار دريافتى جمعيت مبتلا به سالك كه در آمار اوليه ۵۰۰ نفر عنوان شده بود همچنان رو به گسترش است.
مدير يكى از مدارس بم از روند رو به افزايش مشكلات بهداشتى مدارس بم خبر مى دهد. وى ۱۰ تا ۱۵ درصد دانش آموزان اين مدرسه رامبتلا به سالك مى داند و علت اصلى آن را به جاى ماندن آوار برخى واحدهاى مسكونى و تجارى در دومين سال پس از زلزله در سطح شهر ، وضعيت نگران كننده فاضلاب شهرى و پراكندگى زباله هاى شهرى در مناطق مسكونى و محدوده اماكن آموزشى عنوان مى كند . در يك مركز پلى كلينيك در بم هم آمار ثبت شده از افزايش ۴ تا ۸ برابرى مبتلايان به سالك در سال جارى در مقايسه با سال گذشته حكايت دارد. در اين مسأله كه گسترش اين بيمارى از عواقب بى توجهى به وضعيت نامطلوب بهداشتى و زيست محيطى بم برمى گردد شكى نيست اما جاى سؤال دارد كه چگونه اين بيمارى و موارد مشابه در اولين سال پس از زلزله با وجود حضور پررنگ تر غير بوميها و نابسامانى بيشتر شرايط به صورت كامل كنترل شد و حال پس از گذشت ۲ سال مجدداً زمينه بروز يافته است ؟
به گفته كارشناسان بهداشت تا زمانى كه شهر به صورت كامل از آوار تخليه و سمپاشى اماكن عليه ناقل اين بيمارى نيز بر اساس برنامه منظمى انجام نشود، شرايط پايدار بهداشتى در بم برقرار نخواهد شد . دكتر زاهدى رئيس دانشگاه علوم پزشكى كرمان از تلاش اين مجموعه براى مهار سالك در بم خبر داد و گفت : با بهسازى محيط به موفقيت نسبى در اين زمينه رسيده ايم اما تا زمانى كه پرونده عمليات آوار بردارى به صورت كامل بسته نشود امكان كنترل بيمارى نيست. وى از مسؤولان ستاد بازسازى خواسته است نسبت به پاكسازى منطقه از آوار پس از ۲ سال تسريع كنند و شهردار بم نيز قول داده آواربردارى در روزهاى آينده سرعت بيشترى بگيرد . هر چند در اين زمينه صاحبان املاك آوار بردارى نشده نيز بى تقصير نيستند كه پس از ۲ سال هنوز نسبت به تعيين تكليف اين واحدها اقدام نكرده اند .
\ كيفيت را فداى كميت نكنيم
۲ سال از حادثه تلخ بم سپرى شد هرچند اراده يك ملت همدل و مسؤولين مصمم در بازسازى اين شهر هم تا چندى ديگر جلوه گر خواهد شد اما چنانكه رئيس مجلس شوراى اسلامى در سفر به بم گفته بود نبايد با وجود شتابى كه مردم رنج كشيده و خسارت ديده اين منطقه براى بسامان نشستن امور دارند حتى يك لحظه هم مديران فراموش كنندكه كار را بايد سريع و «صحيح » انجام دهند . طبيعى است در شرايطى است كه ۲ سال از حادثه بم سپرى شده متوليان بازسازى براى تسريع در اين امر تحت فشار افكار عمومى قراردارند اما حتى اين مسأله هم نبايد به بهاى قربانى كردن صحت و كيفيت كار در مقابل سرعت آن تمام شود. بر اساس گفته حدادعادل رئيس مجلس شوراى اسلامى مقاوم سازى با شرايطى كه كشور ما دارد جهاد مقدسى كه مى توانيم و بايد از بم آن را آغاز كنيم تا نه تنها بم كه همه مناطق زلزله زده نمونه اى درخشان و قابل عرضه به جهان از مديريت و تدبير ايرانى شوند .
