سيداحمد نجفى
دو روز پس از اعلام اخبار خوش هوا- فضا براى گفت وگو با يكى از اساتيد و صاحبنظران اين حوزه حساس و استراتژيك از فناورى به دانشكده هوا و فضاى دانشگاه خواجه نصيرالدين طوسى رفتم. در اين دانشكده كه جوان ترين مركز آكادميك علوم هوا و فضا در كشور است، ليست نمرات دانشجويان ايرانى تحصيل كننده در واحد درسى «هدايت ماهواره بر» برايم جلب توجه كرد و اين اميد را قوت بخشيدكه آينده كشورمان در اين عرصه با همت و تلاش متخصصان داخلى بسيار درخشان باشد. دكتر سيد مهران ميرشمس در اين گفت وگو از «اميد» ايرانى مى گويد. او كه كارشناسى ارشد و دكتراى خود در رشته مهندسى هوا و فضا را از دانشگاه دولتى فضايى روسيه (MAI) گرفته هم اكنون عضو هيأت علمى دانشكده هوا فضاى دانشگاه خواجه نصيرالدين طوسى و سرپرست آزمايشگاه اين دانشكده است. او باور دارد كه اخبار خوش عرصه هوا و فضا به رونمايى از نخستين ماهواره بومى موسوم به «اميد»، افتتاح ايستگاه هدايت و كنترل زمينى ماهواره در مدار نزديك و ايستگاه پرتاب فضاى ايران و شليك موشك هاى كاوشگر «سفير» محدود نخواهد ماند و كشورمان در آينده نزديك نيز به دستاوردهاى تازه اى در اين زمينه دست خواهد يافت. ابعاد و اهميت دستيابى به موفقيت هاى تازه جمهورى اسلامى ايران را در مصاحبه با اين دانشمند جوان ايرانى به گفت وگو نشسته ايم. در اين گفت وگو تلاش كرديم پرسش هاى متداول مخاطبان درباره دستاوردهاى اخير ايران نظير اين كه «كاوشگر ايرانى هم اكنون كجاست » را طرح و پاسخ علمى آن را دريافت كنيم.

آقاى دكتر ميرشمس! كاوشگر يك با چه مأموريتى به فضا رفت ؟
هر طرح و پروژه فضايى شامل چند مرحله اساسى است. مرحله اول طراحى طرح جامع پروژه و در مرحله بعد ساخت نمونه تكنولوژيك از طرح و سپس انجام آزمايش هايى است كه قابليت و عملكرد آن نمونه را در شرايط محيطى مختلف به ما نشان مى دهد. نهايتاً پس از تأييد و رفع همه معايب، ساخت نمونه اصلى و پرتاب آن به فضا انجام مى شود. پرتاب كاوشگر يك وسيله حمل ماهواره و در حقيقت يك مرحله از اقداماتى است كه جهت انجام آزمايش هاى محيطى در شرايط كاركرد ماهواره اميد انجام شد تا از اين طريق مشخص شود كه بخشى كه حمل ماهواره به فضا را بر عهده دارد كار خود را به خوبى انجام مى دهد يا خير.
آيا كاوشگر يك قرار است محموله خاصى را در فضا مستقر كند ؟
خير. اين گونه نيست كه محموله اى را به فضا بفرستيم و پس از مدتى بخواهيم آن را آزمايش كنيم. هدف از پرتاب كاوشگر يك در مقطع فعلى اين است كه كاركرد آن در حمل ماهواره مورد آزمايش قرار گيرد و وضعيت زير سيستم هاى ماهواره در شتاب بالا، شرايط دما و خلأ سنجيده شود كه در آن وضعيت كاركرد مطلوب را دارند يا خير. اگر اين موارد، نتايج مثبتى به همراه داشته باشد مى توانيم ماهواره را برروى اين وسيله حمل و نقل بگذاريم و آن را پرتاب كنيم.
چگونه مى توان از اين نتايج مطلع شد؟
محموله بازيابى مى شود. ضمن اين كه كاوشگر يك از زمان پرتاب اطلاعات كاركردى محموله را به صورت آنلاين و لحظه به لحظه به پايگاه هدايت ماهواره مخابره كرد و همان زمان آزمايش مى كنيم كه آنها در حال فعاليت مطلوب هستند يا خير.
باتوجه به اشراف شما نسبت به روند پرتاب كاوشگر هاى تحقيقاتى از سوى كشورهاى مختلف، به اين سؤال اكثر مردم پاسخ دهيد كه پس از انجام اين فرايند چه اتفاقى مى افتد؟
كاوشگر پس از پرتاب به زمين برمى گردد و در همان لحظه بازيابى آن انجام مى شود.
نام ديگر كاوشگر يك، «سفير» است ؟
اين نمونه اوليه «سفير» است كه مأموريت حمل ماهواره ايران به فضا را برعهده دارد.
يعنى سال آينده كه قرار است ماهواره اميد به فضا پرتاب شود حمل آن را نمونه پيشرفته ترى از كاوشگر يك انجام خواهد داد ؟
بله.
اخبار خوش هوا- فضا، غرور ملى را برانگيخت. از اين گذشته با توجه به آگاهى و اشراف شما در حوزه علم هوا - فضا مى خواستم به اين پرسش پاسخ دهيد كه ايران به لحاظ پيشرفت در اين عرصه در چه نقطه اى قرار دارد ؟
كشور از نظر توانمندى هاى بالقوه در اين زمينه به سطح زايندگى و بالندگى رسيده و از نظر توانايى هاى بالفعل هم نمودهاى آن را ديديد. اكنون در شروع خوبى براى توسعه صنايع فضايى كشور هستيم، هم از نظر زير ساخت نيروهاى متخصص و هم از نظر زير ساخت هاى سازمانى كه نيروهاى متخصص به صورت هدفمند در آن قرار گيرند و هم خواست جمعى و ملى مسئولان و نيروهاى متخصص كشور بر اين است كه اين اتفاق رقم بخورد و ما در ابتداى زايندگى در عرصه فضايى هستيم.
تأثيرات اين دستاورد ها در حوزه هاى ديگر چيست ؟
اولاً سرريز همه تكنولوژى  ها در صنايع فضايى به تكنولوژى هاى ديگر منتقل مى شود.
به عنوان مثال بسيارى از كاربردهاى پزشكى ابتدا براى صنايع فضايى طراحى شده اند و مورد استفاده قرار گرفته اند و سپس خدمات خود را به جامعه بشرى ارائه داده اند.
مثلاً MRI كه نخستين بار براى تست توانايى هاى فضانوردان براى زندگى و كار در شرايط فضا ساخته شد، امروز در علوم پزشكى به طور گسترده مورد استفاده قرار مى گيرد. بسيارى از موادى كه ما در دست داريم و از آن استفاده مى كنيم و يا صنايع رباتيك و بيوتكنولوژى از علوم فضايى و نمونه هاى مورد استفاده در اين علوم به سطح جامعه آمده است. مخابرات ماهواره اى و خيلى از تكنولوژى  ها مثل آى سى هاى كامپيوتر كه به خاطر نياز به پردازش زياد در سفر انسان به فضا اختراع شد و در صنايع تجارى نيز مورد استفاده قرار گرفت.
الآن يازده كشور هستند كه به تكنولوژى ماهواره دست يافته اند ؟
در زمينه تعداد ماهواره خير. بلكه ما وارد جرگه كشورهايى شده ايم كه توانايى حمل بار از سطح زمين به فضاى اطراف زمين را دارند كه حداكثر ۱۰ كشور را شامل مى شود.
آيا كاوشگر يك، نوع پيشرفته ترى از موشك شهاب است ؟
خير. نوع نگاهى كه براى طراحى آنها به كار گرفته شده دو ديدگاه مختلف است.
كاوشگر يك نهايتاً چقدر از زمين فاصله خواهد گرفت ؟
در طرح اوليه، بين ۲۰۰ تا ۲۵۰ كيلومتر.
و ماهواره اميد در فاصله ۶۵۰ كيلومترى زمين مستقر خواهد شد؟
اين فاصله، نقطه حضيض(حداكثر) مدار است. مدار به شكل بيضوى است كه سطحى از آن نزديك به زمين و سطحى ديگر در ارتفاع دورترى از زمين قرار دارد.
حداقل فاصله سطح مدار تا زمين چقدر است؟
250 كيلومتر ‎/
در مدارهايى كه در فضا تعريف شده آيا مدار ها و يا نقاط مشخصى به ايران تعلق دارد؟
اين موارد طبق توافقات بين المللى انجام مى شود، مثل كريدورهاى هوايى. هر كشورى كه قصد پرتاب ماهواره را داشته باشد، دبيركل سازمان ملل و سازمان خلع سلاح بين المللى را در جريان فعاليت هاى فضايى خود مى گذارد و فرايند پرتاب ماهواره در مجمعى در سازمان ملل به نام كامپوس بررسى مى شود.
همچنين قبل از پرتاب ماهواره بايد فركانس هاى مربوط به آن به سازمان بين المللى ثبت فركانس (IFRB) ارائه شود. اين سازمان تمامى ماهواره هاى موجود در مدارات مختلف را به لحاظ فركانسى تحت نظارت دارد.
عمدتاً به جهت فضاى بسيار بازى كه اطراف كره زمين داريم، در حال حاضر پرتاب ماهواره با محدوديتى همراه نيست و مشكلى براى ماهواره هاى فعال به وجود نخواهد آمد. چون ماهواره هاى عملكردى معمولاً در ارتفاع هايى بين ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ كيلومتر از سطح زمين قرار دارند.
دو سال پيش اخبارى مطرح شد مبنى بر اين كه ما تا سال ۲۰۰۸ فرصت داريم ماهواره هاى خود را در فضايى كه به كشورمان اختصاص داده اند مستقر كنيم. مباحثى از اين دست در اين چارچوب هاى بين المللى مطرح شده است؟
بحث درباره اشغال نقاط مدارى روى مدار ژئوسنكرون است كه ماهواره هاى مخابراتى برروى آن قرار مى گيرند. سابقه آن به حدود سال ۵۶ و ۵۷ بر مى گردد كه ما ۳ نقطه مدارى را روى مدارى خاص به ثبت رسانديم. اين مدار از اين ويژگى برخوردار است كه هر ماهواره اى بر روى آن قرار گيرد سرعت نسبى آن نسبت به زمين صفر مى شود. يعنى ماهواره را به صورت ثابت بر فراز يك نقطه از سطح زمين داريم كه اين مسأله از نظر مخابراتى، بسيار با اهميت است كه با يك ماهواره يك منطقه از زمين را به طور كامل پوشش دهيم. ارتباطات تلفنى و تصويرى ماهواره اى از طريق اين گروه از ماهواره  ها برقرار مى شود. لذا از سوى كشورهاى مختلف تقاضاى زيادى براى آن وجود دارد. به لحاظ تراكم درخواست  ها در اين زمينه مدار ها را در سازمان ملل دسته بندى كرده اند و در اين چارچوب هر نقطه مدارى كه بر فراز يك كشورى است به نوعى حالت مالكيت دارد كه در وهله نخست متعلق به همان كشور است.
در آن سالها، ما ۳ نقطه مدارى در مدار ژئوسنكرون به نام كشور ايران ثبت كرديم. پس از آن به لحاظ جنگ تحميلى و مشكلاتى كه داشتيم اشغال اين نقاط به تعويق افتاد. در عين حال كه ساير كشور ها در حال اقدام براى اشغال نقاط ديگر اين مدار بودند.
مرجع مربوطه در سازمان ملل به اين دليل به ايران اخطار داد كه بايد نقاط متعلق به خود را اشغال كند و درغير اين صورت مالكيت و حق ثبت آن به ديگر كشور ها واگذار مى شود. تلاش هاى مختلفى از سوى دست اندركاران صورت گرفته است كه اين نقاط براى ما همچنان تثبيت شود. اما اين نوع نقاط با كلاس ماهواره  ها و كاوشگرهايى كه ما در اختيار داريم قابل پوشش نيست. مجلس هم كه اخيراً در مصوبه اى به سازمان فضايى ايران و وزارت ارتباطات و فناورى اطلاعات مجوز داده است كه ماهواره اى براى آن نقاط تهيه شود و خريد و سفارش ماهواره خارجى مورد موافقت قرار گرفته است.
اين سه نقطه كل كره زمين را پوشش مى دهند ؟
خير، بيشتر محيط پيرامون كشور خودمان را پوشش مى دهند.
چرا ماهواره هاى ساخت داخل نظير اميد نمى توانند بر روى مدار ژئوسنكرون قرار گيرند؟
چون فاصله آن مدار از زمين حدود ۳۴ هزار كيلومتر است و ماهواره اميد حداكثر تا فاصله ۶۵۰ كيلومترى زمين مستقر خواهد شد و به ديگر عبارت، كلاس ديگرى از ماهواره  ها هستند.
يعنى نقطه اوج تكنولوژى هوا- فضا، ارسال ماهواره به فاصله ۳۴ هزار كيلومترى از زمين است؟
شايد اين را بتوان به عنوان يك نوع سطح بندى تكنولوژى فرض كرد و منطقى به نظر مى رسد. قاعدتاً هر چقدر فاصله و عمق فضايى بيشتر شود تكنولوژى بالاترى براى دسترسى به اطلاعات آن نياز است.
«اميد» همواره بر فراز ايران خواهد بود؟
خير. چون اين ماهواره بر روى ارتفاع پائين حركت مى كند ممكن است در طول يك شبانه روز، ۵ يا ۶ بار از روى ايران عبور كند.
اين مسأله در مصارف مخابراتى مشكل ايجاد نمى كند ؟
مصارف مخابراتى متنوع هستند. مثلاً يك نوع از اين مصارف، گرفتن سيگنال از يك نقطه و دانلود كردن آن سيگنال بر روى نقطه ديگر است. مثلاً زمانى كه «اميد» از ايران رد مى شود از يك ايستگاه زمينى در ايران سيگنال دريافت كند و در همان فاصله زمانى كه بر روى كشور قرار دارد در نقطه اى ديگر از كشور آن را دانلود (بارگذارى) كند و به اين ترتيب مى تواند مصارف مخابراتى خود را انجام دهد.
كاركرد اميد در ارتباطات زنده و به لحظه چگونه خواهد بود؟
تنها در صورتى مى تواند بين دو ايستگاه زمينى ارتباط زنده برقرار كند كه همزمان آن دو ايستگاه را تحت پوشش داشته باشد.
هم اكنون ايران چند ماهواره در فضا در اختيار دارد ؟
الآن ماهواره سينا را دراختيار داريم. ماهواره مصباح نيز در نوبت پرتاب است و ماهواره اميد كه ماهواره بومى كشور محسوب و در آينده نزديك به فضا پرتاب مى شود. البته ما تاكنون از خدمات ماهواره هاى بسيار زيادى استفاده كرده ايم. اما چيزى كه به عنوان ماهواره خودى قلمداد شود اين پروژه  ها هستند.
پايگاه پرتاب فضايى ايران با پرتاب كاوشگر يك افتتاح شد. پيشتر از اين كدام كشور پرتاب ماهواره هاى ما را برعهده داشت ؟
روسيه. البته همان گونه كه اشاره كرديد الآن قدم هاى اوليه براى پرتاب ماهواره از كشورمان برداشته شده است.
ماهواره اميد از چه بخش هايى تشكيل شده است ؟
هر ماهواره از چند بخش مشخص تشكيل شده كه در تمام ماهواره  ها عموميت دارد. درست مثل ماشين كه روى زمين در اختيار داريد و اين ماشين بايد سيستم محركه، كنترل، سازه، ساختار، سيستم تأمين انرژى و كنترل حرارت داشته باشد. در ماهواره هم عيناً همين سيستم  ها را مشاهده مى كنيم، نظير سيستم هاى كنترل ماهواره براى كنترل آن درجهت هاى مختلف، سيستم تأمين انرژى كه بتواند انرژى مورد نياز خود را در فضا تأمين كند، سيستم تأمين حرارت كه ماهواره را خنك و يا گرم كند و يك ساختار كه تجهيزات بايد بر روى آن قرار گيرد و يك وسيله ارتباطى، چون بايد با ايستگاه كنترل زمينى تبادل اطلاعات داشته باشد.
علاوه بر اين، يكسرى تجهيزات بر روى ماشين زمينى ساخته مى شود كه حمل و نقل انسان  ها را ميسر مى كند، روى ماهواره نيز تجهيزات و سيستم هايى نصب مى شود كه مأموريت اين ماهواره را تعيين مى كند. اين كه ماهواره مخابراتى، سنجش از راه دور، تحقيقاتى و يا هواشناسى باشد را بار و محموله آن تعيين مى كند.
ماهواره را به يك اتومبيل تشبيه كرديد. ولى نكته مهم اينجاست كه بايد قطعات و سيستم هاى آن به صورت حساب شده قرار گيرد و اين كه تعميرگاهى در فضا نيست!
نكته اى كه اشاره كرديد دقيقاً تكنولوژى فضايى را از تكنولوژى هاى ديگر جدا مى كند. ديدگاه حاكم بر طراحى سيستم هاى فضايى منبعث از اين است كه ما هيچ دسترسى ديگرى به اين تجهيزات نخواهيم داشت. يعنى وقتى آنها از حوزه اختيار فيزيكى و قابل لمس ما خارج شدند ديگر براى ما قابل دسترس نيستند.
از اين رو بايد ضريب اطمينان عملكرد آنها آن قدر بالا باشد كه در شرايط فضا بتوانند در دوره اى كه برايشان پيش بينى شده كار خود را انجام دهند.
تفاوتى كه بين هواپيماى مسافربرى با اتوبوس مسافربرى از نظر تكنولوژى وجود دارد ميان تكنولوژى ماهواره با تكنولوژى هاى زمينى ديده مى شود. اين امكان فراهم نيست كه تعميرات ماهواره انجام شود و اين مى طلبد كه قابليت اطمينان ماهواره را بالا ببريم. احياناً ماهواره مى تواند اطلاعات مربوط به ديگر كشور ها را دريافت كند؟
منعى در آن نيست. تا آنجا كه من اطلاع دارم در طرح ماهواره مصباح پيش بينى شده بود كه حدوداً ۵۰۰ ترمينال در سراسر جهان باشند و به تبادل اطلاعات با اين ماهواره بپردازند. قاعدتاً در ماهواره اميد هم چنين موضوعى پيش بينى شده است.
آيا «اميد» مى تواند كار برد اطلاعاتى نيز داشته باشد ؟
در طرح اميد هدف اين است كه تكنولوژى بومى را بتوانيم به حالت فضايى درآوريم. ولى مأموريت خاص و ويژه اى براى آن در نظر گرفته نشده است.
برخى موفقيت هاى اخير ايران را دستيابى به نوع پيشرفته اى از موشك با عنوان شهاب ۴ مطرح كرده اند. چه پاسخى به اين شايعات داريد؟
موشك شهاب از گروه موشك هاى بالستيك هستند و هدفشان اين است كه نقطه ديگرى از زمين را مورد اصابت قرار دهند ولى هدف كاوشگر، رسيدن به فضاى ديگرى در اطراف زمين است. يعنى نقطه ديگرى بر روى زمين را هدف قرار نداده است. بنابراين مشخص است كه از نوع و كلاس موشك شهاب نيست.
«اميد» صددرصد ايرانى است؟
به زعم من، كاملاً ايرانى است.
كارهاى عملياتى «اميد» از چه زمانى آغاز شد ؟
مى توان گفت از پنج سال اخير.
با توجه به توانمندى هاى داخلى، آينده ايران در عرصه هوا- فضا را چگونه مى بينيد ؟
آنچه كه به ما در دانشگاه بر مى گردد اين است كه توانايى دانشجويان و متخصصين خودمان كه دست اندركار علوم هستند را بسيار خوب مى بينيم، منتها اين توانمندى نياز به پرورش، پشتيبانى و رساندن به نتيجه دارد و بايد زمينه هاى ابداع، فعاليت و شكوفايى را فراهم كنيم تا از امكانات نرم افزارى بالقوه خود به نحو احسن استفاده كنيم.
اگر اين پشتيبانى  ها به همين صورت ادامه پيدا كند در آينده نزديك شاهد دستاوردهاى بزرگ در زمينه فضايى در كشور خواهيم بود. علاوه بر اين، نكته اى هم در دنيا مطرح مى كنند كه كشورى كه به فضا دسترسى ندارد مثل كشورى است در قرن چهاردهم ميلادى كه به دريا دسترسى ندارد. الآن ما براى تثبيت آينده خودمان بايد به فضا قدم بگذاريم و از روى كره زمين جدا شويم و براى تأمين آسايش آيندگان به فضاى اطراف زمين برويم. بنابراين يكى از تعهدات ما نسبت به آيندگان است كه بايد در آن راستا گام برداريم. با توجه به پشتيبانى هايى كه وجود دارد، اميد است كه به دستاوردهاى هرچه بهتر هم برسيم.
به اميد آن روز.

محسن جندقى

سوخت هاى فسيلى روزى به اتمام مى رسد و براى اين كه با پايان يافتن ذخاير نفت، بحرانى متوجه جهان نشود، از سال ها پيش مطالعه روى انرژى هاى جايگزين آغاز شده است.
در اين بين كشورهاى به اصطلاح بزرگ روز به روز در زمينه انرژى هاى نو به پيشرفت دست پيدا مى كنند و زياد خوششان نمى آيد كه رقيبى تازه از راه برسد. به همين خاطر سنگ ها جلوى پاى حريف مى اندازند تا كارى از پيش نبرند.انرژى هسته اى نمونه بارز اين ادعا است.اما كشورمان با مطالعه و پيشرفت هاى چشمگير نشان داد كه عزمى راسخ براى رسيدن به هدف خود دارد. سال ۱۳۸۷ قطعاً يكى از سال هاى به ياد ماندنى ما ايرانى ها خواهد بود چرا كه نتيجه سال ها تلاش به بهره بردارى كامل مى رسد و در مهر ماه فاز اول نيروگاه برق هسته اى بوشهر افتتاح خواهد شد.با رامتين راوندى كارشناس ارشد فنى هسته اى درباره فعاليت هسته اى ايران از آغاز تاكنون به گفت وگو نشستيم.

فعاليت هسته اى در كشور ماه چگونه آغاز شد و چگونه ادامه پيدا كرد؟
بهتر است از سال ۱۳۵۳ شروع كنيم، زمانى كه براى آغاز فعاليت هسته اى و تحقق آن برنامه ريزى و در همين سال سازمان انرژى اتمى ايران تأسيس شد و فعاليت خود را آغاز كرد. در آغاز فعاليت قرار شده بود كه از طريق انرژى هسته اى در مدت ۱۵ سال ۲۳ هزار مگاوات برق وارد شبكه شود.پس از تأسيس سازمان انرژى اتمى، برخى ها را براى كسب دانش هسته اى به كشور هايى نظير آلمان و فرانسه فرستادند. البته در سال ۱۳۳۷ شمسى ايران به عضويت آژانس بين المللى انرژى اتمى در آمده و در سال ۱۳۴۷ پيمان منع گسترش تسليحات هسته اى را امضا كرده بود.پس در آن زمان فعاليت هسته اى آغاز شده بود و كشورهاى آمريكا، آلمان و فرانسه با ايران قراردادهاى ساخت نيروگاه اتمى در كشورمان را امضا كرده بودند. مثلاً شركت معروفى مثل شركت آلمانى «لوكاو او رديونيو» ساخت دو نيروگاه بالاهاى هزار مگاواتى را در بوشهر آغاز كرد. بعد از پيروزى انقلاب تمامى شركت هاى غربى به صورت يك طرفه قراردادهاى خود را لغو كردند. همچنين قرار بود فرانسوى ها در اصفهان و خوزستان نيروگاه بسازند كه آن هم لغو شد.البته آمريكايى ها خود شان يك رآكتور تحقيقاتى پنج مگاواتى را در ساختمان انرژى اتمى قبل از پيروزى انقلاب در تهران تأسيس كردند. اين رآكتور براى توليد قدرت و انرژى نيست و صرفاً كاربرد تحقيقاتى دارد.
مى توانيد اشاره كنيد كه غربى ها در آن زمان چه قراردادهايى با ما امضا كرده بودند؟
بله، قراردادهاى كلانى به اين منظور منعقد شده بود كه به بعضى از آنها اشاره مى كنم. در سال ۱۳۵۴ دو قرارداد براى خريد مجموعاً ۱۷ هزار و ۸۴۰ تن اورانيوم با دو شركت رافينگ و «نافكور» امضا كردند. قرارداد مربوط به شركت «نافكور» آلمان و براى خريد ۲ هزار و ۴۰۰ تن اورانيوم بوده است و حتى ۱۲‎/۵ درصد از سهام شركت مزبور هم متعلق به ايران شد.
همچنين قبل از پيروزى انقلاب، كشورمان قرار داد غنى سازى اورانيوم با سه شركت فرانسوى سوفى ديف، كرديف و يورى ديف امضا كرد و به ترتيب ۴۰ درصد، ۲۵‎/۱ درصد و ۱۰ درصد از سهام شركت هاى مذكور به ايران تعلق گرفت. در آن زمان براى اين كه شركت يورى ديف فرانسه ورشكست نشود، شاه يك ميليارد دلار كمك مى كند و با پرداخت يك ميليارد دلار ديگر ۱۰ درصد سهام را مى خرد.همچنين ايران با غربى ها قرار داد هايى براى مشاركت در اكتشافات اورانيوم امضا كرده بود. شركت آلمانى «يوران گزل شات» از جمله شركت هايى بود كه ايران براى اكتشاف با آن قرارداد مالى داشت.
با وجود اين قرارداد هاى متعدد كه تنوع بسيارى هم داشت، هيچ كشورى حتى به آن اشاره هم نمى كرد، چه برسد به اين كه عليه اقدامات هسته اى مدعى شوند. علت آن هم واضح است، چون ايران سود قابل توجهى را به غرب مى رساند و كار غير قانونى هم انجام نمى گرفت.
با وجود اين كه بسيارى از كشورها براى پيشبرد فعاليت هسته اى ما را تنها گذاشتند، هم اكنون شاهد موفقيت و دستاوردهاى زياد در اين زمينه هستيم. چگونه توانستيم به اين مرحله از فعاليت برسيم؟
با اين كه تمام قراردادها يك طرفه لغو شده بود، تا قبل از قرارداد با روسيه ما تحقيقات خود را ادامه مى داديم، اما بايد نكته اى را اشاره كنم كه تكنولوژى هسته اى تلفيقى از دانش هاى مختلف است. تلفيق فيزيك هسته اى، شيمى، مكانيك، برق، زمين شناسى، هواشناسى و علوم ديگر براى ساخت يك نيروگاه هسته اى اجتناب ناپذير است. كشورمان از لحاظ تئورى بد عمل نكرده و افراد شاخص در اين زمينه داريم. پس از پيروزى انقلاب دو دانشگاه صنعتى شريف و پلى تكنيك تهران در مقطع كارشناسى ارشد به بالا اقدام به جذب دانشجو كرد و آموزش هاى خوبى صورت گرفت. همچنين دانشگاه شيراز در حال حاضر اقدام به جذب دانشجويان در رشته هاى هسته اى مى كند.
به نظر شما آن طور كه برخى مى گويند براى كشورى مثل ما كه گاز و نفت فراوان دارد، توليد برق هسته اى ضرورت دارد؟
اين بحث بسيار خنده دار است. ما بيشتر نيروگاه هاى برقمان به وسيله انرژى هاى فسيلى، بادى و آبى است، اما باز هم به برق نياز داريم.يك كشور بهتر است كه تركيب انرژى ها را داشته باشد. بايد طيف انرژى ما مختلف باشد و محدود به انرژى واحد نباشد.اصلاً به علت چند وجهى بودن تكنولوژى هسته اى، رشد و توسعه در اين زمينه موجب ارتقاى علمى يك كشور در بسيارى از رشته ها مى شود. مثلاً كشورى كه در نيروگاه هسته اى رشد كرده است، حتماً در فيزيك، شيمى، برق، زمين شناسى و علوم پايه ديگر هم توسعه يافته است.
مقايسه هزينه هاى برق هسته اى و غير هسته اى آن طور كه شنيده ايم، بسيار فاحش است؟
بحث مقايسه در اين زمينه بسيار جالب است. احداث يك نيروگاه هسته اى براى توليد هزارمگاوات برق بين ۱‎/۳ تا ۲ ميليارد دلار هزينه دارد اما يك نيروگاه هزارمگاواتى با سوخت فسيلى فقط ۶۰۰ تا ۷۰۰ ميليون دلار هزينه دارد. پس چرا مى گويند ساخت نيروگاه اتمى با انرژى هسته اى مقرون به صرفه است؟ چون يك نيروگاه هسته اى بين ۴۰ تا ۵۰  سال عمر مى كند از طرفى مصرف نيروگاه هاى فسيلى بسيار بالاست و قيمت سوخت هاى فسيلى مثل نفت هم روز به روز بالا مى رود و براى كشورهاى داراى نيروگاه هايى با سوخت فسيلى به صرفه نيست و هزينه بالايى را مى طلبد. نيروگاه اتمى پس از اين كه در مرحله راه اندازى قرار گرفت، هزينه سوختش پائين تر از نيروگاه هاى فسيلى است. اين واقعيت در مدت ۴۰ سال نه تنها آن هزينه اوليه احداث را جبران مى كند بلكه نسبت به سوخت هاى ديگر هزينه زيادى صرفه جويى مى شود.
اصلاً يكى ديگر از مسائل مهم و قابل توجه اين است كه استفاده كننده انرژى هسته اى يك دوستدار محيط زيست محسوب مى شود. نيروگاه هسته اى اكسيژن نمى سوزاند و منواكسيد و دى اكسيد كربن توليد نمى كند، يعنى آلودگى زيست محيطى ندارد. اين مسئله مهمى است.
در مقابل يك نيروگاه فسيلى علاوه بر بالا رفتن هزينه سالانه، داراى مشكلات زيست محيطى است و تمامى گاز هاى آلاينده هوا را توليد مى كند.استفاده از انرژى هسته اى در نيروگاه برق تنها يك كار برد آن به شمار مى رود و اين انرژى كاربردهاى فراوانى دارد. در صنعت، كشاورزى و پزشكى استفاده هاى فراوانى از اين انرژى مى شود.
در صنعت از نيروگاه هسته اى علاوه بر توليد برق هسته اى، براى شيرين كردن آب دريا هم استفاده مى كنند. اغلب در كنار نيروگاه هسته اى يك آب شيرين كن هسته اى هم ساخته مى شود. اين بخش در كنار نيروگاه اتمى بوشهر در نظر گرفته شده بود، اما در فاز اول آب شيرين كن هسته اى نخواهيم داشت.همچنين از انرژى هسته اى مى توان در بخش چگالى سنجى، سطح سنجى، تخريب مخرب ها (با استفاده از پرتوى گاما منفذ هاى به وجود آمده در لوله پالايشگاه ها را جست وجو و ترميم مى كنند)، چاه پيمايى هسته اى، رآكتورهاى اتمى زير دريايى ها، ناوهاى هواپيمابر و صنعت نفت استفاده كرد. در جهان ۴۰  نوع نفت وجود دارد. در تمام مواد نفتى دنيا هفت نوع عنصر مشترك وجود دارد، اما مقدار آنها در نفت دو نقطه مختلف، متفاوت است. با استفاده از انرژى هسته اى مى توان با آزمايش قطره اى از نفت، مشخصات و مكان استخراج آن را تشخيص داد.
در پزشكى براى راديوگرافى هسته اى، تشخيص تومور و سرطان ها از راديو ايزوتپ استفاده مى كنند. به همين علت مراكز پزشكى هسته اى به وجود آمده است.همچنين در گيت ها به وسيله اشعه ايكس ضريب امنيت را به حداكثر مى رسانند. در كشاورزى هم انرژى هسته اى كاربرد فراوانى دارد مثلاً به محصولاتى كه درو كردند يا چيدند، اشعه گاما مى زنند تا عمر نگهدارى آن را بالاببرند و به نوعى ميكروب زدايى مى كنند. همچنين در كشاورزى ژنتيكى موجب بهبود انواع محصولات كشاورزى مى شود.

حميده امينى فرد
درست است كه شميم بهار را مى شنويم و كم كم هوا رو به گرمى مى رود اما مطمئنيم كه سرماى زمستان ۱۳۸۶ را فراموش نكرده ايد. فكر مى كنيد چرا فصلى كه گذشت، هوا اين قدر سرد شده بود؟ چرا دانشمندان اعلام كردند كه اين سرما در نيم قرن گذشته بى سابقه بوده است؟ چى؟ به خاطر آيرين شيوايى؟ اصلاً اين مصاحبه چه ربطى به سرماى امسال دارد؟ شما حق داريد اما قبل از اين كه گفت وگوى ما را با نخستين دختر ايرانى كه به قطب جنوب رفته، بخوانيد، بايد بدانيد كه آيرين شيوايى براى نشست روى صندلى در سواحل يخ زده با عينك دودى و نوشيدن آب پرتقال به قطب جنوب نرفته بود، بلكه براى رسيدن به پاسخ اين پرسش ها چنين سفر هيجان انگيزى را انجام داد. خب اگر بدانيد كه روشن گذاشتن يك لامپ اضافى علاوه بر اينكه اسراف است و بابا برقى را بيشتر ميهمان خانه ها مى كند و مبلغ قبض برق را پر و پيمان مى كند، موجب شده چنين سرمايى را تجربه كنيم، موضوع جالب مى شود. چه ربطى دارد؟ ما اين را از آيرين كه در رشته فيزيك دانشگاه تهران تحصيل مى كند و قبل از سفر به قطب جنوب در زمينه نجوم و ستاره هاى چشمك زن مطالعه و فعاليت داشته است، پرسيديم.
***
شنيديم پس از انجام سفر قطب جنوب بيشتر از پيش به جمله «هرگز نشه فراموش لامپ اضافى خاموش» توجه مى كنى؟
درست است! گرمايش زمين يك پديده خطرناك زيست محيطى محسوب مى شود كه به معناى گرم شدن نيست. تغييرات جوى و حتى همين سرماى ناگهانى، ناشى از مشكلات زيست محيطى است. در اين سفر روى گرمايش زمين مانور داده شد و من آنجا بود كه فهميدم داريم چه بلايى بر سر سياره زمين مى آوريم! با سهل انگارى هايمان داريم اين سياره را از بين مى بريم.
مثلاً روشن گذاشتن يك لامپ اضافى هم در گرمايش زمين تأثير دارد؟!
قطعاً! گرمايش زمين در نتيجه ساده انگارى ماست. من تا آنجا كه بتوانم چراغ اضافى را خاموش مى كنم، سعى مى كنم از كيسه پلاستيكى كمتر استفاده كنم، با وسايل نقليه عمومى سفر كنم و تا جايى كه امكان دارد بيشتر مسيرها را پياده بروم. اينها چيزهاى ساده اى است كه رعايت كردنش ضربه اى به زندگى ام نمى زند، اما رعايت نكردنش سياره ام را به خطر مى اندازد.
اين حرف ها كمى شعارى به نظر مى رسد.‎/‎/
آيا سرماى زمستان اخير هم شعار بود؟ توفان گونو كه خسارات زيادى در خرداد ۱۳۸۶ به بار آورد، چطور؟ سرما، توفان و خشكسالى ها، جزو تغييراتى بود كه به عرضه پائين زمين مربوط مى شد، اما الآن به عرضه بالاترى رسيده است و اينها همه نتايج دخالت بى مورد انسان در طبيعت است. خشكسالى يا يخبندان به بالا آمدن سطح درياها و آب شدن يخ هاى دو قطب مربوط است. در هر جايى بنا به شرايطش تغييرات خاصى را مى بينيد و چون نخستين بار است كه اين اتفاقات مى افتد، انسان تجربه اى ندارد.
آيا تأثير گرمايش را در قاره يخى جنوب ديديد؟
پس از اين كه در آرژانتين به گروه ۹۸ نفره تحقيقاتى كه متشكل از ۶۴ دانش آموز و ۲۵ دانشمند و كارشناس و همراه بود، ملحق شدم، به شهر «آشوآيا» جنوبى ترين شهر آرژانتين و جهان رفتيم. قبل از سفر به جزاير يخى و قطب جنوب ما را به منطقه اى بردند كه پر از گل و لاى بود. اين منطقه در سال هاى دور پر از يخ بوده است كه در اثر گرم شدن زمين ذوب شده اند. اين بخش از سفر بسيار جذاب بود، اما فكرش را كه مى كنم مى بينم اگر آنجا مثل قبل بود، بسيار زيباتر به نظر مى رسيد. پس از اين كه به قطب جنوب رفتيم اصلاً باورمان نمى شد كه چنين جايى امكان دارد به گل و لاى تبديل شود. همچنين با تطابق عكس هايى كه از يك منطقه يخى در ۵۰ سال پيش گرفته شده بود، با خود آن منطقه در زمان فعلى، معلوم شد كه قسمت زيادى از اين كوه هاى يخى آب شده اند و الان حتى اثرى از آنها نيست. البته تأثيرات اين گرمايش زمين در قطب شمال بارزتر است، يخچال هاى زيادى در شمالگان آب شده اند. مثلاً يك خرس قطبى روزها و ماه ها در آب شنا مى كند تا تكه اى يخ پيدا كند، بعد از پيدا نكردن يخ، تلف مى شود يا مثلاً عكس هايى مى بينم كه خرس قطبى به جاى اين كه روى يخ باشد، روى سنگ دراز كشيده است.
گفتيد عكس قطب جنوب در ۵۰ سال پيش؟
در اين سفر دانشمندان شاخصى وجود داشتند. «فرد روتز» ۸۴ ساله مسن ترين و «فريتز كرنر» هم كه حدود ۸۰ سال داشت، از جمله دانشمندان پيشكسوت همراه ما بودند كه اصلاً كهولت سن در آنها مشاهده نمى شد. همه كار مى كردند. مثل ما از كوه ها بالا و پائين مى رفتند و همگام با ما در قطب پياده روى داشتند. اين دو نفر كسانى بودند كه ۵۰ سال پيش با سورتمه و سگ به قطب رفته بودند و براى انجام كارهاى تحقيقاتى آنجا چادر زده بودند. در قطب جنوب، بعضى از كوه ها به نام اين دو نفر ثبت شده است. به هر حال حدود نيم قرن پيش آنها آنجا چادر زده بودند و تحقيقات خود را انجام مى دادند.
همچنين مدير برنامه سفر به نام جف گرين در ۱۵ سال گذشته ۷۳ بار به قطب جنوب و ۲۷ بار به شمالگان رفته است.
10 روز در قطب جنوب را كجا مى توان سر كرد؟
اسكان ما در كشتى بود، اما يك جاهايى از كشتى پياده مى شديم و چند ساعتى را در منطقه مى گذرانديم. جزيره هاى يخى را مى ديديم و در مراكز تحقيقاتى بيشتر سطح قاره را نشانمان مى دادند.
مراكز تحقيقاتى؟!
بله. در اين سفر دو مركز تحقيقاتى را ديديم، يكى قديمى بود و ديگرى جديدتر. مركز تحقيقاتى جديد از امكانات رفاهى كاملى برخوردار بود. بعضى از سكنه، زمستان را هم در آنجا به تحقيق مى گذراندند.جالب است بدانيد كه مراكز جديدتر خانه هاى بزرگى داشت كه اطرافش حتى مدرسه هم ساخته بودند. هفت، هشت بچه دبستانى هم ديديم كه براى مدت يك تا دو سال با خانواده شان در آنجا زندگى مى كردند. همه امكانات هم در آن بود. براى گرمايش، دسترسى به برق و اينترنت هم مشكلى نداشتند. انگار نه انگار كه آنجا قطب جنوب است. فكر مى كنم هرچند وقت يكبار هم برايشان ذخيره غذايى مى آوردند.
آيا ايران هم مى تواند در قطب جنوب مركز تحقيقاتى احداث كند؟
بله. جنوبگان متعلق به هيچ كشورى نيست. يك مملكت كاملاً آزاد است. جايى كه هيچ آدمى در آن زندگى نمى كند، به جز محققانى كه به طور موقت در پايگاه هاى تحقيقاتى آن بسر مى برند. ايران هم مى تواند در اين قاره پايگاه تحقيقاتى داير كند و اميدوارم يك روز در پايگاه تحقيقاتى ايران در قطب جنوب پا بگذارم.
كدام موضوعات در كارگاه ها به نظرتان جالب تر از بقيه بود؟
كارگاهى داشتيم كه روى يك تكه از يخچال هاى بزرگ، اندازه گيرى ويژگى هاى يخ را ياد مى دادند يا جلساتى كه روى سطح آب، نمونه بردارى از جانوران ريز دريايى را انجام مى داديم. كارگاه هاى محيط شناسى و نقشه خوانى هم خيلى جالب بود.
مثلاً از يك يخ چه چيزى مى توانيم بفهميم؟
مى توانى هواى به دام افتاده در يخ ها را مطالعه كنى. در اين بررسى مى توان داده هايى به دست آورد كه ممكن است براى چندين ميليون سال قبل باشد. با بررسى همين يخ هاست كه مى توانى بفهمى چه اتفاق هايى روى زمين افتاده، آيا شهاب سنگى برخورد كرده و آيا دايناسورها در آنجا بوده اند يا نه و در مجموع اطلاعاتى از گذشته زمين مى توان به دست آورد.
امسال تهران سردتر بود يا قطب جنوب؟!
آنجا دى ماه، تابستان است و دماى هوا ۱۰- درجه بود اما دماى هواى تهران در آن موقع سردتر از قطب جنوب بود! البته آفتاب بر سطح يخ ها عمود مى تابيد و نور آن چند برابر مى شد. قبل از خروج از كشتى، هر بار صورتمان را با انواع كرم هاى ضدآفتاب حسابى مى پوشانديم. اين قضيه به حدى مهم بود كه حتى هر بار هنگام خروج از بلندگوهاى كشتى هم گفته مى شد و به بچه ها تذكر مى دادند. دماى زير ۱۰ درجه و آفتاب سوزان شرايط سختى را فراهم كرده بود.
حتماً در آنجا فقط لباس افراد، رنگى بود و تا چشم كار مى كرد رنگ سفيد وجود داشت؟
خير! آنجا تا چشم كار مى كند اقيانوس است و كوه هاى يخى، كوه هايى كه به اندازه ها و شكل هاى مختلف و عجيب اما با رنگ هاى زيباى سبز، آبى و بنفش خودنمايى مى كند.
تاچند روز توانستى با محيط اخت شوى و به راحتى خوابت ببرد؟
من با محيط سريع اخت شدم اما زياد خوابم نمى برد.
اين قدر هيجان زده بودى؟
نه. در تابستان هاى آنجا تمام مدت روز است و فقط چند ساعت خورشيد غروب مى كند. در تمام طول سفرمان در قطب، هيچ وقت شب نشد. البته اوايل كمى مشكل بود. مثلاً ساعت ۱۰ شب در رستوران غذا مى خورديم و به قصد خواب از آن خارج مى شديم. روى عرشه كه مى آمديم- برخلاف تصورمان- مى ديديم هوا روشن است! بعد ياد گرفتيم به جاى آسمان به ساعت هايمان نگاه كنيم و قبول كنيم كه حالا ساعت دو بامداد است، هرچند خورشيد به درخشندگى ۱۲ ظهر باشد.
قطب جنوب با قطب شمال چه فرقى دارد؟
جنوبگان قاره است ولى قطب شمال، قاره نيست. يعنى شمال، از تكه هاى عظيم يخى تشكيل شده، اما در جنوب سطح سنگى داريم كه روى آن را يخ پوشانده است. جنوبگان، سردترين، مرتفع ترين و خشك ترين قاره است، به خاطر همين كسى در آنجا زندگى نمى كند، اما شمالگان سكنه انسانى دارد، همان اسكيموها كه در خانه يخى زندگى مى كنند. البته راه ارتباط قطب شمال به ديگر قاره ها نيز آسان تر است.
آيا پنگوئنى را هم بغل كرديد؟!
خير. پنگوئن ها خيلى بدبو هستند و نمى توان از نزديكى آنها گذشت. پنگوئن ها پرندگان بامزه و نسبتاً بزرگى هستند كه بدنشان با پر پوشيده شده و به جاى پرواز شنا مى كنند. پرندگانى كه دركشان براى ما- كه به گنجشك و كبوتر عادت كرده ايم- دشوار است. يكى از جاهايى كه رفتيم، تكه هاى يخ بزرگى بود كه پنگوئن ها در دسته هاى ده تايى و بيست تايى روى آنها زندگى مى كردند. جالب است بدانيد آنها به جز پرواز به همه آنچه نياكان پرنده شان احترام مى گذاشته اند وفادارند. آنها درست مثل پرنده ها لانه مى سازند و در آن تخم مى گذارند. جوجه پنگوئن بسيار بامزه و دوست داشتنى است اما متأسفانه اين موجودات بسيار بدبو هستند.
به خاطر همين نتوانستى پر پنگوئن سوغاتى بياورى؟
يك انجمن بين المللى كه تورهاى جنوبگان را سازماندهى مى كند، قوانينى وضع كرده كه طبق آن آدم ها مجاز به رفت وآمد در قطب جنوب هستند، به شرطى كه به حيوانات نزديك نشوند، به آنها دست نزنند، در طبيعت هيچ اثرى از خودشان به جاى نگذارند و از قطب جنوب هيچ چيزى- حتى يك سنگريزه- بيرون نبرند. جنوبگان سرزمين حيوانات است، مكان امن خداوند؛ جايى كه در آن حيوانات از انسان ها نمى ترسند.
آيا سرزمين يخ و سرد توانسته شما را سحر كند؟
خب ديدن مناظرى كه فقط در تصاوير مى ديدم، باوركردنى نبود.
منظورمان از محسور شدن تغيير در زندگى است.
طبيعت بكر قطب جنوب آنقدر برايم جذابيت دارد كه مى خواهم تحصيلم را در رشته يخچال شناسى ادامه بدهم. البته نجوم را فراموش نمى كنم.
حتماً اگر بپرسيم حرف آخر را بزنيد خواهيد گفت محيط زيست را حفظ كنيم؟
واقعاً مسئله مهمى است. همه كارهايى كه عليه محيط زيست انجام مى دهيم در زندگى مان تأثير مستقيم مى گذارد.
مسافر جنوبگان
سفر من يك سفر علمى بين المللى بود كه دانش آموزان و دانشجويان از سراسر دنيا در آن شركت كرده بودند. از ايران فقط من بودم. شركت كنندگان در اين سفر هم در رده سنى خاصى بودند؛ دبيرستان تا سال هاى اول دانشگاه.اين برنامه را يك مؤسسه بين المللى در كانادا تدارك ديده بود. بيشتر شركت كننده ها- از جمله خود من- براى اين سفر حامى داشتند. البته چند نفر هم بودند كه با هزينه شخصى آمده بودند. هزينه سفرم را خانم انوشه انصارى (نخستين ايرانى كه به كره ماه سفر كرده است) تمام و كمال پرداخته بود. راستش نمى دانم هزينه سفر چقدر بود. خانم انصارى مرا آنجا ثبت نام كردند و بليت را هم خودشان گرفتند.
نام اين برنامه آموزشى «دانشجويان روى يخ» (Students on Ice) بود كه با آنها به قطب جنوب رفتم.
سوم دى ماه، تهران را به مقصد پاريس ترك كردم و پس از آن به بوينوس آيرس آرژانتين رفتم تا به گروه ملحق شوم. بعد از اقامت در بوينس آيرس، گروه عازم شهر «اوشوآيا»، جنوبى ترين شهر جهان شد. برنامه هاى معارفه، كارگاه هاى علمى، بازديد علمى از يك منطقه طبيعى در اطراف «اوشوآيا» و آمادگى براى سفر به جنوبگان از جمله برنامه هاى دو روز اقامتمان در اين شهر بود.بعدازظهر يك جمعه تقريباً سرد، گروه سفر خود را با كشتى «اوشوآيا» كه جزو معدود كشتى هايى است كه مى تواند در ميان يخ ها شناور باشد، شروع كرد. ما روز شنبه هشتم دى ماه، گونه اى از پرنده هاى آلباتراس را ديديم كه درازترين بال را در بين پرنده هاى سراسر كره زمين دارند. همين روز هم نخستين تكه هاى يخ شناور و ايستا در چشم مان نشست.
بعد از گذشت دو روز با عبور از گذرگاه «دريك» (Drake Passage) به نخستين جزيره در جنوبگان به نام جزيره فيل (elephant) رسيديم و آنجا اطراق كرديم. بعد از آن به جزيره اى موسوم نقطه وحشى (point wild) كه آب و هوايى توفانى دارد، رفتيم و روز سه شنبه به جزيره «نيرنگ» (Deception) رسيديم. اين جزيره كالدرايى آتشفشانى است (زمينى كه در اثر فعاليت آتشفشانى نشست كرده است) و به علت همين فعاليت هاى آتشفشانى محدود با وجود قرار داشتن در عرض جغرافيايى زير منفى ۶۰ درجه در نواحى ساحلى آن، آب گرم است.تنگه «نپتون بيلوز» (Neptune Bellows) و خليج «صياد وال» را هم ديديم. از فيل تا نيرنگ مجموعه جزايرى است كه «شتلند» نام دارد. پس از گذشتن از اين مجموعه جزاير به سمت شبه جزيره جنوبگان حركت كرديم كه خشكى هاى اصلى جنوبگان است. در روزهاى بعد از جزايرى نظير جزيره «دانكو» و قله دانكو كه مرتفع ترين بلندى اين جزيره است، ديدن كرديم.پناهگاه هاى نكو و خليج بهشت و كانال ليمير از مناطق ديگر قطب جنوب بود.‎/‎/