|
البشير در برابر شورش هاى قومى ـ سياسى
|
|
|
س. حيدرپور
شورش هاى دارفور چنان كه انتظار مى رفت به سكوى جنگى براى براندازى دولت انقلابى عمر البشير تبديل شد. از ابتدا اغلب ناظران بر اين باور بودند كه جنگ در دارفور استعداد تبديل شدن به پاشنه آشيل حكومت سودان را دارد. زيرا همه بازيگران غربى و شركت هاى چند مليتى كه به منابع زيرزمينى سودان و موقعيت استراتژيك آن به عنوان بزرگترين كشور آفريقا و يكى از گلوگاه هاى خاورميانه چشم طمع داشتند يا از ايدئولوژى و نظام سياسى خارطوم نگران بودند پشت صحنه شورش سودان صف بسته اند. كشورى كه داراى منابع سرشار انرژى و نفت خام هست كه عمدتاً در مناطق جنوبى واقع است و توليد آن در سال ۲۰۰۴ به حدود ۲۰۰ هزار بشكه در روز رسيد.
به هر حال به نظر مى آيد دولت خارطوم چندان تهديد اين بحران را برحاكميت خويش جدى نگرفت و باور نمى كرد كه قدرت آتش شورشيانى كه به پيشرفته ترين جنگ افزارهاى ساخت غرب مجهز هستند تا دروازه هاى خارطوم برسد. اما گزارش ها حاكى از آن است كه آتش دارفور كه استانى در غرب سودان است چشم انداز يك جنگ داخلى را در عمق سرزمينى سودان ايجاد كرده است. مقامات مسئول سودان اعلام كردند صدها تن از شورشيان دارفور براى نخستين بار به حومه پايتخت اين كشور رسيدند و با نيروهاى دولتى درگير شدند. هم اكنون پايتخت سودان نيز كه تاكنون دور از معركه نزاع مانده بود بوى باروت را حس كرده است و نيروهاى ارتش سودان در خيابان هاى شهر خارطوم مستقر شده و ضمن ايجاد پست هاى بازرسى، مقررات منع آمد و شد شبانه را اعمال مى كنند.
درگيرى هاى شديدى در شهر «ام دورمان» در نزديكى خارطوم پايتخت سودان بين ارتش اين كشور و شورشيان زير بيرق گروه موسوم به جنبش عدالت و برابرى پيش مى روند رخ داده است. گروه حريف البشير دراين ميدان يعنى عدالت و برابرى قدرتمندترين گروه شورشى نظامى در دارفور است. جنبش عدالت و مساوات در اعلام هدف از يورش خود به خارطوم به صراحت گفته است كه مبارزه با دولت البشير را تا روى آوردن نظام دلخواه ادامه خواهد داد. عدالت و مساوات پس از ساقط كردن چند هواپيماى ارتش سودان كه دارفور را بمباران مى كردند توانست از مرز دارفور فراتر رفته و وارد شهر ام دورمان شود و بخش هايى را تحت سيطره خود در آورد و اكنون براى اقدام بعدى آماده مى شوند.
سخنان سخنگوى شورشيان درباره علت انتقال درگيرى ها به خارطوم نيز به خوبى گوياى چشم انداز اين جنگ است. او مى گويد: اين امر نتيجه طبيعى سرسختى هاى دولت سودان و عدم تمايل آن به برقرارى سازش در دارفور است. ما با اين كار مى خواستيم به ملت سودان و البشير نشان دهيم كه نزاع دارفور به دارفور محدود نخواهد شد و در آنجا پايان نخواهد يافت. در حال حاضر گزارش هاى ضد و نقيضى از صحنه جنگ شنيده مى شود.
دولت سودان با اعمال مقررات آمد و شد در خارطوم، اعلام كرده برخى از شورشيان تسليم شده اند و خارطوم توانسته اقتدار نظامى خويش را بر پايتخت و شهرهاى پيرامون مستقر سازد. با وجود اين، ابو زومام رهبر شورشيان جنبش عدالت و مساوات گفته صدها تن از مبارزان وى به ام دورمان رسيده اند: «ما وارد ام دورمان شده ايم و نيروهاى ما با حدود هفتصد خودرو قصد دارند ساختمان راديوى دولتى را در اين شهر تسخير كنند. »
چنان كه از آرايش صحنه جنگ پيداست انتظار نمى رود كه بحران به اين زودى گريبان خارطوم را رها كند. از يك نظر گروه شورشيان به انواع حمايت هاى منطقه اى وفرا منطقه اى پشتگرم هستند و دراين ميدان جنگ آنها منافع چند قدرت خارجى را نمايندگى مى كنند. از طرف ديگر تجربه جنگ دارفور كه طى نزديك به ۵ سال بيش از ۲۰۰ هزار كشته و ميليون ها آواره برجاى گذاشته است گوياى آن است كه نزاع هاى قومى در اين حوزه آفريقا به سهولت فروكش نمى كند. براساس گزارش سازمان ملل از سال ۲۰۰۳ ميلادى بيش از دويست هزار تن در منطقه دارفور سودان جان باخته اند و دو ميليون و ۵۰۰ هزار تن نيز به اردوگاه هاى آوارگان فرار كرده اند. دارفور بخشى در غرب سودان است كه از سال ۲۰۰۳ در آن درگيرى ها آغاز شده است. اهالى دارفور اكثراً آفريقايى تبار و پيرو دين اسلام هستند. آنها از نحوه اختصاص بودجه دولتى ناخرسندند و دولت را متهم كرده اند كه در اين زمينه، بين آنان و اهالى عرب تبار منطقه تبعيض قائل مى شود. آفريقايى تباران دارفور، كه گروه هاى مسلحى را براى مقابله با دولت مركزى تشكيل داده اند، مدعى اند كه دولت گروه هاى عرب تبار ايجاد كرده و آنها را براى سركوب آفريقايى تباران به كار مى برد. البته كشور سودان از سال ۱۹۵۶ كه استقلال خود را از انگليس به دست آورد به استثناى يك دوره ۱۰ساله بين سال هاى ۱۹۷۲ و ۱۹۸۳ ميلادى، دستخوش ناآرامى سياسى و جنگ داخلى بوده است.
سازمان ملل متحد مى گويد كه در طول اين جنگ هاى داخلى، كه طولانى ترين جنگ داخلى آفريقا است، بيش از دو ميليون نفر جان خود را از دست داده اند و حدود چهار ميليون نفر نيز آواره شده اند.
از ميان بازيگران خارجى هم اكنون بيش از همه ايالات متحده، انگليس و فرانسه دراين منطقه ايفاى نقش مى كنند. حضور اين تركيب از دولت ها و نيروى متحد غرب موجب شده كه سودان به كانون رويارويى دو گروه از دولت انقلابى و جريان هاى غربگرا و قوم گرا تبديل شود. بويژه پس از ۱۱ سپتامبر آمريكايى ها براى كشاندن قدرت هاى غربى به دو مستمسك توسل جسته اند اول گرايش اسلامى دولت سودان و البشير ودوم اشاره به حضور و فعاليت هايى كه زمانى بن لادن و هوادارانش دراين كشور داشته اند. هنوز خارطوم وارد رويارويى با قدرت هاى پشت صحنه بحران نشده است.
مقامات سودان دراولين اقدام فقط براى قطع منابع حمايتى اين گروه چاد را به تسليح و تحريك اين گروه شورشى براى حمله به خارطوم متهم كرده و رابطه خويش با اين كشور را قطع كرده اند. دولت چاد اكنون روابطى عميق از يك سو با اروپا دارد واز طرف ديگر با شورشيان بويژه جنبش عدالت و مساوات. جنبشى كه زمانى فعاليت هاى خود را به منطقه دارفور محدود كرده بود اما با جلب حمايت هاى خارجى در سال گذشته اين جنبش فعاليت هاى خود را به برخى مناطق ديگر نيز گسترش داد. درهر حال روابط ميان چاد و سودان كه مرز مشترك طولانى با يكديگر دارند مدت ها تيره بود، هم اكنون وارد وضع انفجار گونه شده است. البته چاد نيز به طور متقابل مقامات مسئول سودان را به حمايت از شورشيان مسلحى كه در ماه فوريه به شهر انجامنا پايتخت چاد حمله كردند، متهم كرده است.
به هر حال نزاع سودان با همسايگان آن را مى توان آزمونى تازه براى حكومت البشير به حساب آورد. از سال ۱۹۸۹ كه البشير، رئيس جمهور سودان شد او دوره اى پرچالش پشت سرنهاده و جالب است كه در دوره حكومت البشير بين اين كشور با چاد در سال ۲۰۰۵ جنگ درگرفت.
گره جدى بحران سودان اين است كه هيچ ميانجى بى طرف و مؤثرى در آن وارد نمى شود. نزاع كنونى سودان در واقع به يكى ديگر از نزاع هاى تراژيك آفريقا تبديل شده است كه هيچ مرجع حل منازعه براى آن وجود ندارد. در حال حاضر نيز كه جنگ به خارطوم كشيده شده از يك سو فرانسه، سران عرب و سازمان ملل خواستار تسريع استقرار نيروهاى مختلط سازمان ملل و اتحاديه آفريقا در دارفور و از سرگيرى گفت و گوهاى سياسى شده اند، اما نيروهاى مختلط سازمان ملل و اتحاديه اروپا كه قرار بود به عنوان بازوى صلح در اين منطقه بحران خيز عمل كنند تنها ۹ هزار نفر آنها تاكنون در دارفور مستقر شده اند و وعده داده شده است كه به ۲۶ هزار نفر برسند اما مشكل اصلى آنجا است كه اين نيروها در ميدان عمل تابع تصميم هايى هستند كه بازيگران پشت صحنه دارفور مى گيرند؛ بازيگرانى كه منافع شان نه تنها در خاتمه جنگ نيست بلكه عزم آن دارند كه اين بحران را تا مرحله روى كار آوردن دولت مطلوبشان در خارطوم و تغيير ترتيبات امنيتى در شمال آفريقا تداوم بخشند.
|
