دكتر طيبه حجارى/ مهندس گروگان
پس از يك دوره طولانى مدت تسلط و يكه تازى بدون چون وچراى خودروهاى شخصى بر عرصه شهرنشينى و شهر سازى، چند دهه اى است كه موج جديدى ناشى از تغيير بينش متخصصان و طراحان در امر شهرسازى در بيشتر كشورهاى دنيا، خصوصاً در كشورهاى اروپايى مشاهده مى شود. يكى از مهمترين مؤلفه هاى اين سياست جديد كاهش وابستگى شهروندان به خودروهاى شخصى در سفرهاى درون شهرى و جايگزينى مناسب آنها با وسايل نقليه عمومى انسانگرا همچون مترو، تراموا، اتوبوس و... است. همانگونه كه بر همگان روشن است، استفاده از خودروهاى شخصى در شهرهاى ايران و از همه مهمتر در شهر تهران اصلى ترين عامل آلودگى هوا محسوب مى شود. به علاوه اين وسيله نقليه سهم عمده اى در توليد آلودگى صوتى، ترافيك سنگين و راهبندان، ازدحام، ايجاد استرس در محيط شهرى كه در نهايت بيمارى هاى مختلف جسمى و روحى را براى شهروندان رقم مى زنند، دارد.
از همين رو در سال هاى اخير رويكرد طرح هاى جامع و تفصيلى و همچنين طرح هاى موضعى، بيشتر بر پايه استفاده از وسايل نقليه انسانگرا تكيه كرده و استفاده از خودرو هاى شخصى را براى دسترسى به كاربرى هاى مهم شهرى منع كرده است.
البته علاوه بر اين بايستى سعى كرد پروژه هاى شهرسازى اجرا شده نيز كه امكان اصلاح و ترميم آن براساس ديدگاه هاى جديد شهرسازى و زيست محيطى ميسر است را در نظر داشت.
يكى از پروژه هايى كه در اين مقوله جاى مى گيرد، ارتقاى زيست محيطى پارك فرامنطقه اى تفريحى-گردشگرى چيتگر واقع درمحدوده شهردارى منطقه۲۲ است. پارك چيتگر از مراكز مهم دوچرخه سوارى در غرب تهران است كه همه روزه و بخصوص در فصل تابستان پذيراى تعداد زيادى از مشتاقان ورزش دوچرخه سوارى و طالبان گذران استراحت در سكوت و آرامش طبيعت است كه از اقصى نقاط تهران به آن روى مى آورند. در حال حاضر مراجعان به پارك مى توانند اتومبيل شخصى خود را بدون محدوديتى در محوطه پارك متوقف ودر پايان نيز با خودرو شخصى مجدداً آنجا را ترك كنند.
در برخى ايام هفته فشردگى و راهبندان خودروها در خيابان هاى داخل پارك به حدى مى رسد كه براى بسيارى از مراجعان مشكل آفرين مى شود. ازدحام، سروصدا، آلودگى هوا و مشاهده رانندگانى كه سعى دارند به هر صورت ممكن اتومبيل خود را در لابه لاى درختان وفضاى سبز اطراف خيابان ها پارك كنند، منظره اى را به وجود مى آورد كه كمترين نشانى از آرامش و سكوت در آن مشاهده نشده و بالعكس نمود يك توقفگاه عظيم خودرو را به خود مى گيرد. در اين بين امكان برخورد خودروها با افراد پياده و كودكان و سالمندان نيز بسيار زياد است.
بنابراين براى حل اين تضاد عميق كه در عمق يك پارك جنگلى چنين فاجعه زيست محيطى اتفاق مى افتد، پيشنهاد مى شود كه بر اساس يك مطالعه (كه برنامه مشروح آن توضيح داده مى شود) با تمهيدات مناسبى كه براى مراجعه كنندگان به پارك در نظر گرفته مى شود، انتقال آنها به درون پارك از طريق مراجعه مستقيم با اتومبيل منتفى ودر عوض وظيفه حمل ونقل مسافران از طريق اتوبوس هاى مخصوص حمل دوچرخه انجام خواهد شد كه در سايت هاى پشتيبان پارك جنگلى كه در اطراف پارك مذكور پيش بينى مى گردند، به انتظار مراجعه كنندگان ايستاده اند.
* تعريف سايت پشتيبان پارك چيتگر
اين سايت شامل مكان يابى يك يا چند قطعه زمين در حوالى پارك چيتگر و يا در محدوده منطقه ۲۲ يا ساير مناطق شهردارى است كه در محدوده آن يك يا چند پاركينگ سنتى و يا مكانيزه براى نگهدارى خودروهاى شخصى مراجعان به پارك چيتگر احداث مى شود. تعداد اين سايت ها مى تواند بر اساس نياز پارك چيتگر و اطلاعات آمارى مراجعان و خودروهاى وارد شده و پس از مكان يابى و امكان سنجى افزايش يابد .
در محوطه سايت پشتيبان هشت نوع عملكرد (حوزه) مختلف ولى مرتبط با يكديگر وجود دارد كه شكل شماتيك آن به شرح ذيل است:
حوزه پاركينگ طبقاتى هوشمند:در اين حوزه پاركينگ طبقاتى مكانيزه و يا سنتى مستقر مى شوند.
حوزه كاربرى تجارى و درآمدزا:اين حوزه دو نوع خدمات تجارى مجزا از يكديگر را عرضه مى كند: حوزه كاربرى تجارى تخصصى، حوزه كاربرى تجارى عمومى.
* حوزه كاربرى تجارى تخصصى
در اين كاربرى خدمات ذيل ارائه مى شود:
-فضاهاى مخصوص كرايه دوچرخه
-فضاهاى مخصوص براى فروش دوچرخه و لوازم جانبى آن
-فضاهاى مخصوص براى نمايشگاه دوچرخه
*حوزه كاربرى تجارى عمومى
در اين بخش خدمات ذيل ارائه خواهد شد:
-فضا هاى تجارى مانند سوپر ماركت
-فضا هاى تجارى مخصوص ارائه مايحتاج و مواد غذايى گردشگران پارك چيتگر مانند گوشت، ميوه و تنقلات و...
* حوزه ايستگاه هاى اتوبوس
در اين فضا ها ايستگاه هاى اتوبوس و تأسيسات مرتبط با آن مستقر مى شوند. لازم به ذكر است، اتوبوس هايى كه در اين مسير تا پارك چيتگر و بالعكس هر چند دقيقه يكبار حركت مى كنند داراى كابينى هستند كه قادر است دوچرخه همراه گردشگران را در خود جاى دهد.
* حوزه آسايش و انتظار مراجعان ومسافران
در اين محدوده افرادى كه براى سفر با اتوبوس به پارك چيتگر مراجعه كرده و يا افرادى كه منتظر خروج اتومبيل شخصى خود از پاركينگ طبقاتى هوشمند هستند ويا افراد مسن و كودكان براى دقايقى از تابش نور خورشيد و گزند سرما يا گرما محفوظ خواهند ماند.
حوزه فضاى سبز، طراحى منظر،مبلمان شهرى، نور پردازى و تبليغات شامل تمامى محدوده هايى در سايت پشتيبان مى شود كه براى تلطيف هوا، زيبايى منظر، اطلاع رسانى و... از كاشت درخت، چمن،گل، گياه، آب، نوركنترل شده و بورد تبليغاتى استفاده مى شود.
* حوزه دسترسى ها
اين حوزه شامل دسترسى هاى بيرونى بلافصل سايت پشتيبانى و دسترسى هاى درونى مرتبط كننده بخش هاى مختلف داخل سايت است. اين دسترسى ها عبارت است از: دسترسى هاى دوچرخه، پياده، اتوبوس و خودروهاى شخصى.
دسترسى هاى داخلى سايت بايستى به گونه اى طراحى شود كه هيچ گونه تداخل ومزاحمتى در هنگام حركت بين افراد و وسايل نقليه به وجود نيايد.
در ضمن ظرفيت پاركينگ طبقاتى هوشمند بايد در حدى باشد كه تمامى خودروهاى مراجعه كننده را در خود جاى دهد و در غير اينصورت مراجعه كننده به سايت بعدى مراجعه خواهد كرد.
* مزاياى طرح پيشنهادى
- با اجراى اين طرح تضاد بين خودرو شخصى و فضاى استراحت شهروندان كه در حال حاضر مخدوش به نظر مى رسد، منتفى مى گردد.
-از تبديل شدن پارك چيتگر به يك توقفگاه عظيم جلوگيرى به عمل مى آيد.
-ازدحام و راه بندان خودروهاى شخصى در خيابان هاى پارك چيتگر كه ناشى از عدم تفكر كارشناسى صحيح درباره استفاده از خودروهاى شخصى است، يكبار براى هميشه در اين محدوده حل خواهد شد.
-محيط پارك چيتگر و تمامى دسترسى هاى داخلى آن بايستى فقط براى عابران پياده و دوچرخه سواران و اتوبوس هاى حمل كننده دوچرخه اختصاص يابد.
-در نتيجه قطع عبور ومرور خودرو در محوطه پارك هواى پاكيزه و آرامش در محيط پارك حاكم خواهد شد.
-يكى از اهداف توسعه پايدار در طرح هاى شهرسازى با انجام اين پروژه محقق مى شود.
- با اجراى سايت هاى پشتيبان براى جوانان شغل ايجاد خواهد شد و درآمد منطقه نيز افزايش خواهد يافت.
-توسعه و پيشرفت مديون نظم و انضباط است و اين پروژه گامى در جهت دسترسى به اين هدف خواهد بود.
البته بايد از متوليان مسئول فضاهاى شهرى در خواست شود كه از ساخت و ساز در محوطه پارك ها و فضاهاى سبز كه تأثير زيست محيطى اين گونه فضاها را كاهش مى دهد جلوگيرى به عمل آورند .
